5 Ekim 2014 Pazar

İş’in Teorisi 8/5-2: Toplam Kalite Yönetimi’nde Sistem ve Değer: Kalite Yönetiminde Anlam Sorunu

TKY’de anlam sorununa ilişkin yapabileceğimiz bazı çıkarımları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
·         HKY’de sürekli artan bürokrasi-kırtasiyenin oluşturduğu karmaşa riski çok fazladır. Bu durum çalışanları gereksiz ve verimsiz pek çok uğraşın içine ve yeni yetişen personeli veya daha sonra istihdam edilecek çalışanları “kirli iş” baskısı altına sokabilir,
·         Plan ve gerçekleşme arasındaki farkın çok fazla olma olasılığı çok yüksektir,
·         İş akışları, planları, süreçleri tanımlamaya tabi oldukları için çok fazla sayıda istisnayı içeremez, bu nedenle istisnaların rutin olduğu işlerin betimlemesi imkânsızdır,
·         Sürekli iyileştirme felsefesinin mutlaklaştırılması, yöntemsellikte döngünün kısırlaşması riskini barındırmaktadır. Zira her problemin çözümünde geri dönüşün yapılması ve sebeplerin temellendirilmesi zorunluluğu ve bunun tekrarları, sabite kılınan bir doğrunun ileride yanlışlanması halinde içinden çıkılması son derece zor sorunlara sebebiyet verebilir (Bilimler Teorisindeki Münchhausen Üçlemi veya Sendromu),
·         İnsandaki sürekli iyileştirme potansiyelinin abartılması sonucu oluşan hatalar ve zanlar, çalışanlarda derin saplantılar/takıntılar oluşturabilir. Zaten çalışanların büyük kısmının genel olarak TKY’ne inanmamasına-güven duymamasına ve onu gereksiz görmelerine yol açan nedenlerin başında bu sıkıcı ve baskı oluşturucu durum gelmektedir.     

Bu türden örneksel çıkarımlar arttırılabilir. Sonuç olarak, TKY’nin sisteme taşıdığı değer anlamlandırmanın genleşmesine paralel zemin bulmaktadır. Bu noktada, TKY’nin üretim proseslerindeki değeri oldukça direkt anlam bulurken, aynı durum hizmetlerin süreçlerinde söz konusu olmamaktadır. Hizmetler açısından her şey bir yana, sadece müşteri ilişkileri ve memnuniyeti hususu yığınla risk barındırmakta ve bunların fark edilip önlenmesi veya vuku bulanların çözüme kavuşturulması sıklıkla problemli olmaktadır. Bu durumda, şirketlerin çoğunun kalite ve müşteri bağlantısının ortaya koyacağı değeri, sömürü odaklı olmanın hâkimiyeti altında konunun hassasiyetini bildikleri halde etik ve adil duruştan adeta kaçar gibi uzaklaşmaları en önemli rolü oynamaktadır. Durum böyle olunca, kısmi sivil hareketin oluşturduğu bilinçlendirilmiş baskı, devlet erkini “Tüketici Haklarının Korunması” ana başlığı altında çeşitli hukuki düzenlemeler yapmaya yönlendirmektedir. Hâlbuki şirketlerin bu hususta hassasiyet içinde sorunlara süratli çözüm getirmesi –ki mümkündür- düşük maliyetle şirket markası ve itibarına tanıtım olanağı sağlayacak, ayrıca ilaveten özellikle manevi yararlar sağlayacaktır.   






İş’in Teorisi 8/5-1: Toplam Kalite Yönetimi’nde Sistem ve Değer: Kalite Yönetiminde Anlam Sorunu

Bir sistemin oluşturulduğu ile uygulandığı yer ve zaman dilimi, erinç ve anlam katkısı açısından o ortama ve ortamdaki kişilere ne gibi bir aktarım sağlar? Yani elde edilen ve yüklenen değer nedir? Oluşturulan değer bireyler tarafından nasıl algılanmaktadır ve gerçekten insanlara ve onlara bağımlı ortama ne gibi katkılar yapmıştır, öncelikle anlam-mana yönüyle ve sonrasında kazanç-getiri bağlamında. Getiri ve anlam bir arada gerçekleşmiş ise o noktada değer kavramından söz edebiliriz. Yoksa bir takım cümleleri değer olarak sunmak, ne birey ne de örgüt açısından pek bir şey ifade etmez. Bilhassa yeni zamanların kişiler üzerinde etkin olan post modernist izafi duruşu klişeleştirme özelliğine paralel şu anlayışı da yaygınlaştırmıştır: Bireysel açıdan biri için değer ifade eden bir şey, diğeri için aynı gerçekliğe sahip olmayabilir. İşte, TKY de -geniş deyişle- tam da böyle bir şey’dir! Modernizmin adeta moda haline getirdiği TKY, yeni zamanlarda post modernizmin rölativist anlayışına tam da merkezinden hedef olmuştur.
Anlam açısından sorgulanan diğer bir husus, TKY’de yer alan sürekli iyileştirme yaklaşımlarında kullanılan döngü modellemelerinde ortaya çıkan “benzer örgüsel modelin” tekrarlamasıdır: İyileştirmeyi sağlayamayan değişikler tekrar geri dönüşe zemin hazırlamalıdır. Teknik sahalarda ve üretim proseslerinde –mühendislikte- döngüsel modellemelerin ve bağıl yönetim tarzlarının, dolayısıyla TKY’nin daha anlamlı olabileceğini varsayabiliriz. Ama aynı biçimlemenin sosyal-idari, hizmet, mali vs. alanlarda etkin olabilmesinin, insana bu alanlar için sunulan modellemelerin teknik akıldan yapılan “analojik transport” sebebiyle ortaya çıkan anlamın oldukça zayıf olduğunu ifade edebiliriz. Bundan hareketle, TKY’nin alışılmış formda genel olarak her sahaya, özelde ise her sektör veya birime taşınması ve uygulanması akılcı, bağıl olarak da anlamlı olmayacaktır. Bu nedenle, anlamlı bir kalite sistematiği oluşturmak için -belki- şöyle bir önerme oluşturabiliriz: İnsanın günlük yaşamda ihtiyaçlarını pratik olarak halletmesi ve bunları kullanımına uydurabilmesi olgusundan -‘davranışsal mantığın anlamlandırılması’ hipotezi- hareketle bir tür “amelî-tatbiki kalite yönetimi” yapılandırabiliriz. Örneğin, marangozluk işlerinin ağırlıklı olduğu ahşap ev inşasında ustalaşmış insanların, pek çok karmaşık işi –ki hem düşünme, hem fikir üretme hem de işin yapılması- ne akış ne de süreçsel açıdan ayrı ayrı ve hatta kâğıda dökmeden, çoğu kere göz ölçüsüne dayalı olarak son derece hızlı bir şekilde bir arada yaptığını bilmekteyiz. İnsan beynindeki çok karmaşık nöro ve fizik-dürtme (elektriksel-impulsif) tespitlerinden elde ettiğimiz bilgiden çıkarsadığımız netice olarak, düşünme süreçleri aracılığı ile aldığımız aksiyonların ortaya koyduğu hipotezi -“beyinsel düzenleyicinin zorunluluk üzerinden oluş’u”- bizi şu fikre yöneltecektir: TKY, insan düşüncesinde olan kalite sistematiği ile uyumlu olarak reforme edilmelidir. Peki, bu yapılabilir midir; evet ise nasıl?           
İnsan beyninin sayılamayacak kadar çok sinyal ve enformasyon sağanağı altında bunların ayrıma tabi tutulduğu ve pek çok biçimde düzenlendiğine dair teorilerden hareketle, gözlemlediğimiz insan üretim süreçlerinde “zorunlu ve oluş” aksiyonlarının düzenleyici-ler tarafından şekillendirilerek olgulara dönüştüğünü varsayabiliriz. Buna göre, insanın deneyselin ve/veya bilişselin marifetiyle ortaya koyduğu her türlü ameliyenin, kendinde var olan psiko-organik ve son derece karmaşık da olsa içselden dışsala ve tersi şekilde yaratımlara aracı olduğu ön kabulünden hareketle yine kendisinde bir tür kalite anlayış sistematiğinin olduğunu farz edebiliriz. Örneğin insan, planlaması vasıtasıyla kendinden şeyler yansıtan makinalar yapabilir ve bu anlaşılır anlama haizdir; ama mekaniğin mantığından insana bir geri aktarımın yapılması ve bunun uygulanması aynı derecede anlaşılır anlama haiz değildir. Çünkü bu yönde bir varsayım –ki fizikî gerekircilikte vardır- insanı da mekaniğin devasa bir otomatının çarkı veya en iyi ihtimalle ikincil derece bir otomatı gibi görmemize neden olacaktır. Bu da insanın yaratıcı niteliğinin tahribatı anlamına gelecektir.*   
Yukarıdaki paragraflarda zikrettiğimiz sorunsala ilişkin kuramsal yaklaşımlarımız neticesinde hizmete dair kalite yönetimi (HKY) alanında şu maddeleri çıkarımlar olarak belirtebiliriz:
& İnsan davranışları sadece kısmi olarak açıklanabilir ve anlamlandırılabilir, buna karşın bir ürünün üretimi neredeyse %100,
&  İnsan davranışları kestirilemezdir ve bundan dolayı standardize edilemezler,
& Teknik saha ve otomatik üretim süreçleri dışında, insana bağımlılığı artan alanlarda kalite yönetimi mevcut sistemler aracılığı ile birey-ortam-zaman-duygu vb. çok katmanlı insani düzlemlere uyum sağlayamazlar. Çünkü:

- Değerlendirmelerin ölçümlenmesi çok sayıda soyut unsurlar nedeniyle yanılsamalara neden olabilir; sapmaların tespiti (sayısız nedensellik), emin olunduğu sanılan saptamalardaki tesadüflerin bilinemezliği mevcut ise, değerlendirme araçlarının ölçümleme niteliği ve geçerliliği muallaktadır.

-  Değerlendirmeler açısından, değerlendirme kıstasları belli ise, yönlendirme neye/nelere göre olacaktır; eğer yönlenişimiz bilindik metotlara göre olacaksa, reforme etme işlemleri gereksiz olacaktır. HKY alanında değerlendirme, kontrol gibi işlemler sürecindeki ölçümlerin zorluğu, elde edilen sonuçların analizi ve yapılacak çıkarımların bize sunduğu veriler ve bilgiler ne derece doğru olacaktır. Rakamlara veya metinlere dayalı olan ve direkt insan davranışlarından beslenen, kaynak bulan dokümanlar çok yönlü yorumlamalara açık olmaları bir yana, her durumda hatalarla bezenmiş olacaklardır. Son tahlilde, herhangi bir HKY kapsamında karar kılınan hedeflerin gerek iç, gerekse dış denetimlere ve değerlendirmelere tabi tutulması maliyet, zaman alma, verimlilik ve rasyonalite açısından tatmin edici olmayacaktır. Hele ki başarılı sonuçlar elde edilmesi pek çok koşula bağlı ve mevzunun bütün aşamalarında nihai sonuç değerlendirmesi derin bir öznelliğe bağımlı ise problem psikolojik yönden de karmaşıklaşacaktır. 

* Günümüzde sosyal bağlamda söz edilen insan mühendisliği mevzusu da buna benzer bir kaynak çıkışından esinlenmedir. Bunun toplum bilimlerinde ve siyasetin alanında, otoriter bağlamda toplum mühendisliği olarak uygulamaya geçirildiği ve ne tür zalimane durumlara sebep olduğu ise yaşanan gerçeklerdendir.   



İş’in Teorisi 8/4: Toplam Kalite Yönetimi’nde Uyum ve Uygulama Sorunu

Toplam Kalite Yönetimi (TKY), süreç kalitesinin, her türlü ürün ve hizmetlerin iyileştirilmesi ve müşterilerin en üst düzeyde memnuniyetinin temini için gerekli tüm organizasyonel tedbirlerin alınması, sevk ve idaresidir. Doğal olarak, TKY’nin çeşitli tanımlamaları vardır. Ancak, bizi burada ilgilendiren öncelikle mevzu tanımın içeriğini irdelemek ve ön plana çıkan farklı TKY modellerinin tanıtımını özetlemektir. Hizmet olgusunun dayanağı gösterilen performanstır. Bu nedenle, hizmete ilişkin performans bir yönüyle örgüt içi performanslar, diğer yönüyle ise müşteriye sunulan hizmete dair olanlardır. İktisadi bilimler kalite yönetimini fonksiyonel yönetimin kısmi alanı olarak görürler. Bu bağlamda, TKY’nin ana amacı işin etkililiği ve etkinliğini, yani iş ve yönetsel işletme süreçlerinin kalitesini sürekli arttırmak ve bunu sürdürülebilir kılmaktır. İçerik yönüyle; iletişim yapılarının optimizasyonu, profesyonel çözüm stratejileri, müşteri memnuniyetini korumak ve arttırmak, tüm paydaşları motive etmek, belirli davranış ve iş süreçlerinin standardize edilmesi, ürünler ve hizmetler için spesifikasyonların belirlenmesi, dokümantasyon, eğitim, iş yerlerinin düzenlenmesi ve donanımı gibi örnekler verilebilir.10 Yani, kalite bir yönüyle pazarlanan ürünlere ve hizmetlere, diğer yönüyle ise örgütün iç süreçlerine odaklanır ve ürün ile süreç açısından tanımlanan ölçü-lere uygun ve uyumlu olmalıdır. Bu noktada farkında olunması gereken husus; uygunluk ve uyumluluk unsurlarının dışsal betimlemesi ile içsel koşullamaların birbirini örterek karşılaması ve beklentilerin yerine getirilmesidir. Kalite yönetimi öngörülen kaliteye yöneliktir, yoksa bazılarının sandığı gibi yüksek kaliteye sevk eden bir organ-araç değildir. Son derece ucuz bir ürünün imalat süreci de kalite yönetiminin konusu olabilir pekâlâ. Örneğin, ISO sertifikasyonu ürün kalitesi üzerine bir açılım yapmaz, onun konusu üretim sürecindeki kalite yönetimi ile ilgilidir.  

Ürün ve hizmetin üretildiği her sektörde olması gereken kalite yönetim sistemi, organizasyon anlayışı açısından her işletmede ayrı bir bölüm olarak yer almaz. Bu işe ciddiyetle yaklaşan şirketler, biçimsel veya biçimsel olmayan bir tarzda kalite yönetimini üst yönetimin çekirdek görevlerinden biri olarak kabul ederler ve sistem olarak bir veya birkaç modeli benimseyerek uygulamaya geçirirler.

Batı kaynaklı uygulamaların başında ISO ve EFQM sistemleri en tanınmış ana model-lemelerdir. Bunlar yıllar içinde adeta standart formatlar haline gelmiştir ve kalite yönetimi için yöntem olarak da düşünülebilirler. EFQM (European Foundation for Quality Management) Modeli, boyutu ve sektörü ne olursa olsun tüm kuruluşlar tarafından kullanılabilen bir değerlendirme aracıdır. Model kuruluşlara, mükemmellik kavram ve kriterlerini dikkate alarak kendi değerlendirmelerini yapmalarına, güçlü ve iyileştirmeye açık alanlarını tespit etmelerine ve sürekli gelişim yaklaşımıyla gelişim planlarını hazırlamalarına yardımcı olur. EFQM, Avrupa firmaları arasında rekabetçiliği desteklemek üzere 1992 yılından bugüne kadar, her yıl bu Modeli en iyi şekilde uygulayan kuruluşları Avrupa Mükemmellik Ödülü ile ödüllendirmektir. Avrupa Mükemmellik Ödülü, Deming (Japonya) ve Malcolm Baldrige (Amerika) ile birlikte iş dünyasında "Mükemmellik" alanında verilen en saygın üç ödülden biridir.11 Sertifikasyonu ISO’da olduğu gibi denetim süreci vasıtasıyla yapılır.  ISO’ya nazaran en bariz farkı da rekabete dönük ödüllendirme programı içermesidir. Bunun dışında, inovasyon ve işletmenin tüm bölümlerine yayılan ve diğer EFQM kullanıcıları ile birlikte sürekli öğrenmeyi istikrarlı iyileştirme için koşullar ve teşvik eder. Dünya çapındaki en iyi uygulamaları temel alarak oluşturduğu mukayese ortamı ile bir işletme için imkânı olmayan maksimum puanı hedef aldığından mükemmelleşmenin hiçbir zaman ve biçimde sınırlandırılamayan bir olgu olduğunu gösterir ve sürekli iyileştirmenin temelini bu varsayım üzerinden yapılandırır: Hiçbir zaman erişilemeyecek mükemmellik. Böylelikle, sürekli iyileştirme için ISO’ya nazaran çok daha yüksek düzeyde bir motivasyonun oluşmasına zemin hazırlar. EFQM yalnızca işletmelere yönelik olarak değil, aynı zamanda hizmet kurumları ve sosyal kuruluşlar için de uygulanabilir bir sistem sunar.

ISO ve EFQM haricinde bazı belli başlı kalite yönetim sistemleri olarak daha özgün ve kapsamlı olarak nitelendireceğim modellerden, Kaizen, 6Sigma ve Yalın Yönetim gibilerini sayabiliriz. Bu sistemlerin özelliği, her şirketin belirli yöntemleri kullanarak kendi yapılarına ve şirket kültürlerine uygun bir kalite yönetimi kurabilmesi imkânını sunmasıdır. Standardizasyon ve dokümantasyon yönetimi ISO’daki gibi oldukça katı normlarla çerçevelenmemiştir. Ekip çalışması ve liderlik gibi unsurlar ön plana çıkmış araçlardır. Günümüz Japonya’sının eriştiği gelişmişlik düzeyinde Kaizen’in sebatla uygulanmasının rolü çok büyüktür. Bu bağlamda bilhassa Uzakdoğu Asya’da Kaizen sıklıkla uygulanan bir sistem olmakla beraber, bu ülkelerin diğer ülkelerdeki işletmelerinde de aynı sistem o ülke insanına uyarlanarak yürütülmektedir. Ancak, Kaizen’de de yöntem dışarıdan bakıldığında oldukça esnek gibi görünse de, özellikle geribildirim hususunda sıkı bir merkeziyetçilik vardır. Bu durumun sıklıkla detaycı bir hal almasının çalışanları zaman zaman demotive ettiğini belirtmek isterim. Bu nedenle, gerek üretim gerekse tedarikte bazı önemli hatalar ortaya çıkmaktadır. Örneğin, büyük övgülerle bahsedilen Toyoto’ da ortalama üç yılda bir bazı üretim hataları nedeniyle satılan bazı modeldeki otomobiller geri çağrılmaktadır. Aynı şekilde, tedarikçi takip-kontrolündeki boşluklar ve gevşemeler nedeniyle tedarikçiden zamanında sağlanamayan ara ürünler nedeniyle milyarlarca dolarlık zararlar meydana gelmiştir.  



4 Ekim 2014 Cumartesi

İş’in Teorisi 8/3-2: Toplam Kalite Yönetimi’nde Uyum ve Uygulama Sorunu






Doğal olarak şirket yönetimleri işletme sürekliliği açısından kalite olgusunu önemserler. Şirket üst yönetimi açısından müşteri ihtiyaçları ve istekleri, dillendirilen ve dillendirilmeyen olarak ikiye ayrılır. Yönetimi ilgilendiren öncelikle ikincilerdir. Zira bu konudaki ufak bir bilgi dahi ürün veya hizmet için büyük bir ipucu ve şirket açısından büyük getirilerin veya götürülerin müsebbibi olabilir. Günümüzde ürünün kalitesinin yanı sıra aynı şekilde müşteri hizmetlerinin kalitesi de büyük önem arz etmektedir. Şirketlerin büyük çoğunluğunu zorlayan unsur da budur. İnsanın durağanlığa haiz şeylere hükmedebilmesi imkânı fazladır, ama bir şey dinamik ise hâkimiyet olanağı da azalır. Günümüz iş hayatının veya genelde yaşam koşullarının insanları zorlamasının en önemli nedenlerinin başında hız, dinamizm ve buna bağlı değişkenlerin artması ile devinimin yoğunlaşmasıdır. Hizmet doğası itibariyle sürate bağlı olduğundan, kalitesinin sağlanma ve karşılanma zorluğu da o denli zahmetli, çetin ve yorucudur. Bu da sorunların daha güç çözülebilir ve karmaşık olmasına neden olmaktadır; hele sorun çözmenin de kendi başına bir hizmet olduğu düşünüldüğünde. Bu sebeple, hala bir ürün gibi addedilen hizmet unsurunun bir meta gibi ele alınmaması ve çok farklı bakış açılarına dayalı çalışma alanlarının konusu olması gerekmektedir: Peki, bir şirkete yüklenen bu son derece zor ödev-görev, nasıl ve kim-ler tarafından üstlenilecektir? ISO’nun standartları ile her türlü dokümantasyon keskin doğruluğa haiz değildir. Doküman işlemleri başlangıçta adet ve çeşitlilik açısından çok fazla yapılmaktadır. Bunda yönetimin ilgisizliğine dayalı olarak neyin gerçekten dokümante edilmesi hususunda açıklama getirilmemesi, yani bir noktada şirkete, açık-şeffaf ve zamanında bilgi verilmemesi buna yol açmaktadır. Bu da müşteri ilişkileri yerine bürokrasiyi ön plana alır. İlerleyen zamanla çalışanların belge-bilgi yükü nedeniyle şikâyetleri artar.





























Aslında süreç dokümantasyonu kalite yönetiminin mihenk taşlarının başında gelir, lakin kaliteye katkı sağlayıcı değildir. Başat desteği, riske ve tehlikeye karşı koruma sağlamasıdır. Her iş adımının titizlikle dokümantasyonu, daha sonra oluşabilecek sorunlara karşı doğrulamanın bir tür ispat belgesi-kaydıdır. Bu da ürün sorumluluğuna ilişkin şikâyetleri törpülemek için hukuki dayanak oluşturmaları açısından önemlidir (özellikle Kuzey Amerika’da). ISO üzerinden oluşan kalite sistem yönetimi son müşterinin, yani bizlerin bir talebi değildir. İstem rakipler ve büyük alıcılar üzerinden oluşur. Rekabetin yarattığı beklenti, sertifikasyonu zorunlu vazife kılar. Bu istem büyük alıcıların korumacı nedenlerle kural olarak ön koşmalarının bir sonucudur. Üretimin ‘Just-in-Time-Produktion’ çerçevesinde değer zincirine dayandığı proseslerin yer aldığı otomobil lojistiğinde, ISO sertifikasyonu alıcı için bir tür resmi ve hak garantisi yerine geçer. Gerçi bu bir kalite garantisi değildir. Zaten otomobil üreticilerinin geniş kapsamlı pazar gücü herhangi bir sertifikasyon olmadan da kendi başına bu garantiyi vermektedir. Yani kalite gerçekten var ise müşteri açısından yararlıdır, ama aynı durum ISO standardizasyonu için geçerli değildir.

ISO sertifikasyonu adeta öncelikli yararları tartışmalı bir kural şeklinde mecburiyet belgesi niteliğindedir. Pazara ve müşteriye ne gibi bir katkı sağladığı da şüphelidir, hele ki ISO hakkında biraz bilgi sahibi olan bir tüketici memnun kalmadığı ürün veya hizmetin ISO belgeli bir şirketten olduğunu gördüğü zaman –TSE belgeli de olduğu gibi- dişlerini daha sert ve uzun süre gıcırtmaktadır. Örneğin, Türk Telekom veya başka bir ISO belgeli şirketten hizmet almaya kalkın, işin rengini ve ne denli tolerans sahibi biri olduğunuzu daha iyi fark edersiniz. Bir işletme için yükümlülük haline gelen ISO, bu durumda etkileri açısından müşteriler için de geçerli olmaktadır. Buna göre, ISO’nun yönetim tarafından giyilmesi gereken bir uniform ceket olduğunu söyleyebiliriz; ister beğensin, ister beğenmesin. Tabii ki aynısı dolaylı da olsa müşteri için de geçerlidir.

Son tahlilde, şunu rahatlıkla söyleyebiliriz; ISO kaliteyi garanti etmez, belki en fazla tertipli bir dokümantasyonu vaat edebilir. Kalite dendiğinde iş başka türlüdür ve inanın daha sade ve basittir. Ahilikte temel bir ilke olan şu söz iyi bir örnektir: Hoşuna gitmeyen ve kendin için istemediğini başkası için de isteme.






















































































































































































































































































































































































































































































2 Ekim 2014 Perşembe

İş’in Teorisi 8/3-1: Toplam Kalite Yönetimi’nde Uyum ve Uygulama Sorunu

Kalite kavramının kendisi kritiğe tabi tutulabilir mi? Hala kalite sözcüğü anıldığında, insanların pek çoğunun zihninde oluşturduğu sembol veya çağrışımlar bir ürünün, bir kişinin, bir işin veya birden fazlalarının kötü veya iyi oluş derecesidir. Bu da çok yönlü bir değerlendirmenin konusu olur genelde. Görünüşü, kullanımı, ihtiyaçları ve arzuları ne derece karşıladığı vs. Ama her hâlükârda sıklıkla atlanan husus, kavramın sıfatlamalar, isim-sıfatlar ve bunlara dayalı çok sayıda tamlamaları içermesidir. Latince qualitas sözcüğünden köken alan kavram, kelime olarak özellik, yapı, vasıf gibi anlamlara gelmekle beraber, iki ana manayı ihtiva eder: Tarafsız-yansız/nötr bağlamda bir nesnenin, sistemin veya sürecin, işlemin tüm özelliklerinin toplamı ve değer yüklemli bağlamda bir nesnenin, sistemin veya sürecin, işlemin tüm özelliklerinin iyiliği. Burada iyilik sözcüğü kalitenin kendisine işaret etmesi hasebiyle kötü ve onun seviyelerini, derecelerini de kapsar.
Almanya’daki işletmelerde ISO’ya ilişkin şöyle bir espri yapılır: “ ‘ISO’ heiße in Wirklichkeit ‘Idioten Sammeln Ordner.’ “ (“Gerçekte ISO şu anlama gelir: ‘Aptallar doküman toplar’ ”). ISO’nun merkezinde yer alan düşüncenin kaliteye mi, yoksa işin yapılışına dair düzenlemeler olarak standardizasyona mı yönelik olduğunu iyi kavramak gerekmektedir; her ne kadar kalite kavramı sıklıkla vurgulansa da. ISO’da kapsamı ve içeriği genişletilen kalite olgusu ön planda yer alıyor gibi gözükse de, bir süre sonra ortalama kurum içi bakış zaviyesi tabana iner ve üst düzey görüş imkânı çok fazla dokümantasyon ve standartlar arasında buharlaşır. Sisteme hâkim olmak isteyen insan bir süre sonra sistemin başatlığına bağımlı hale gelir. Yerel yaşam tarzlarına uyum sağlayamayan sistemler zaman içerisinde hem aşınırlar, hem de aşındırırlar. İnsanın aşınması ve yıpranmasını müteakip sistem aşılımı kaçınılmazdır. Geriye kalan sisteme dair belgeler ve iş açısından otomatiğe bağlanmış bazı kırtasiye ağırlıklı süreçlerdir. Günümüzde ISO’nun dünya genelinde içine düştüğü durum, kalite yönetiminden maada dokümantasyon yönetimi haline dönüşmüş olmasıdır. Artık yaygın olarak işletmeler kalitenin piyasa açısından pratik anlamını bildikleri ve işin pragmatiğine vakıf oldukları için ISO tabelalarda kalan bir uğraş ve belgenin devamı için denetlemelere yönelik çalışmalar mesabesine indirgenmiştir. Kalitenin pratiği, politikanın üretim ve pazarlama süreçleri üzerinde yoğunlaşmasıdır. Her şey üretim ve satışı amaçlar; böylelikle amacın temelindeki asli hedef olan sürekli yüksek kar, artan sermaye ve servet birikimi gerçekleştirilebilir. Zaten adı ne olursa olsun, bir kalite sisteminin özü ve asliyeti; adalet, sevgi, tolerans ve karşılıklı yararı içermiyorsa, o sistemin insanlık açısından etkinliği tüm maddi getirilerine rağmen su üzerindeki yazı gibidir. Yeni zamanlar yığınla bilginin durumsal bölümlenmesi sayesinde pazara-piyasaya göre tasnif edilmekte, bu arada emek sadece ürünün a’dan z’ye yaratımı, metalaşması için değil, sermaye sahibinin ve talep edenin tatminini sağlama aracı da olmuştur. Planlama; iyi ürün ve tatmin, hatta haz unsurlarını içermek zorundadır. Strateji her hâlükârda olabildiğince çok satmak, kazanmak ve haz-doyum üzerinden kurgulanmaktadır. Ancak, kazanma ve tatmin konusunda çalışanların ezici çoğunluğunun konumlanması hem maddi, hem de manevi açıdan sömürünün tam ortasındadır.

ISO, numaralandırılmış ve temalara ayrılmış pek çok standartlardan oluşan dizgilem olarak son on yıla kadar işletmeleri kuşatmış ve belgelendirmeleri yapan şirketler ile taşeronlar için iyi bir kazanç kaynağı olmuştur. Birbirine bağlı çok sayıda ürün ve hizmeti barındıran ISO, son yıllarda bilhassa getirisi yönüyle tartışılan bir sistem haline gelmiştir. Kaliteye dair belgelendirme, gerçek anlamda bir işletmeye kalite açısından ne katmıştır sorusu çeşitli yanıtlar ile karşılansa da, ISO’nun bizzat kendisinin yarattığı müşteri memnuniyeti düzeyinin tatmin edici olup olmadığı muallakta kalmaktadır. Yurt içi ve dışında çok sayıda şirkette içinde bulunduğum kalite sistem çalışmalarından elde edilen sonuçlara göre, gerek üst yönetim gerekse diğer çalışanların büyük çoğunluğu ISO’nun şirkete ve kendilerine bazı katkılar sağlasa da, toplamda yığın bürokrasi ve evrak-doküman ile zaman alıcılık yönüyle olumsuz pek çok katkı (!) sağladığını belirtmişlerdir. Bu anketler ilgili şirketlerde ISO uygulamalarının başlamasını müteakip yaklaşık 1,5 yıl geçtikten sonra yapılmakta olup, az sayıda ve basit sorulardan oluşmaktadır. ISO’dan genel memnuniyet endeks ortalamasının 15 olduğu çarpıcı bir sonuçtur. ISO’yu talep eden şirketlere çalışmalara başlamadan önce yöneltilen “Niçin ISO belgelendirmesi istiyorsunuz” sorusuna verilen ağırlıklı yanıt “ticari zorunluluk” olmaktadır.  

İş’in Teorisi 8/2: Toplam Kalite Yönetimi’nde Uyum ve Uygulama Sorunu

Deming Döngüsü toplam kalite sistemlerinin, yönetim olgusu içinde üstlendiği rolü sembolize eden dinamik olması hasebiyle bir tür analog olarak yönetim sorunsalının timsalidir. Deming döngüsünün kırılgan noktası, deneyimsellik ile anlama proseslerindeki kuramsal taban eksikliğidir. Teorik yapılanmanın yerini yaptırımcılığa dayalı modelleme almıştır. Döngü, zaman içinde zorunlu hızlanma ve kalitede seriliği getirdiğinden, buna bağlı olarak başlangıç başarıları sonucunda meydana gelen alışılmışlığın oluşturduğu fikri durgunluk, tatmin aşımı ve düşünce atıllığı, zaman içerisinde sistem kısırlığına, böylelikle işletme ve yönetim olgularının "verilenin kabulü ve kristalizasyon" nedeniyle tekdüzeleşmesine yol açmıştır. Bu döngü modellemelerinin adeta kaderidir. İzlemesi kritikçi perspektiflerden yapılmayan ve sürekli olarak kritikçi akılcı sınamalara tabi tutulmayan döngü modellemeleri, hangi amacı edinirse edinsinler alışkanlık haline gelirler ve kısırlaşırlar. Bu noktada asli sorun, daha çok insana ve ondan koparılarak üçüncü unsur-suret karışımı bir hale sokulan ve kimliksizleştirilen çevreye dair olanlarla ilgilidir. İşletmeleri sarmalayan en çetin travma ve körlüğe neden olan bu problem, bir işletmeyi yalnızca kendine özgü bir varlık olarak özne konumuna getirmekten, örgüt gerçeğini ise atlamak veya en iyi konumlandırmayla nesne addetmekten kaynaklanır. Hâlbuki gerçekte durum tam tersidir. Varoluş çevre olarak saydığımızdan koparılmamış insana özgüdür. Yoğunlaşmanın insanın ürettiği ve onun getirisi üzerinde olduğu bir dünya tasavvurunda oluşan sorunlara aranan çare yine insanın dışında bir yerlerde aranmaktadır. Zira artık, insan bir kere ve sanki sonsuz kere dışlanmıştır.
Dışlamanın aktif olarak ilk adımının atıldığı saha eğitim sistemi içinde yer alır. Okul işletmenin, öğretmen-eğitimci ise patronun konumundadır. Sınavlar performans ölçüm araçları ve alınan notlar ile bunların manifestosu geribildirimlerdir. Her bir aşamada insan nesnel ve dışarıdakidir. Önemli olan sistemdir ve o her türlü deneme-yanılma alıştırmalarına açıktır. Neticede sisteme bir şey olması havada asılı mefhumdur; ama sistemin kıskacındaki insan incinmelerin, deneylerin sıradan kobayı haline gelir: “İnsan insanın kurdudur”, deyişine sadık kalan anlayışın iş’le rabıta sağladığı en sağlam alanların başında rekabet, performans vs. terimlerin baskın olduğu sistemler gelir. Bu sistemlerin başat özelliği, inşa edicilerin iş hayatını tahsil hayatı ile oldukça geçişken bir biçimde eklemlemiş olmalarıdır. Çoğunlukla bu oluşum nasıl ise öyle bırakılır. Bu ortamdaki insan da çoğunlukla kendini uyarlama uğraşı ile baş başa kalır. Çemberi kırmak için harekete geçenler azınlıkta kalmaları bir yana, insana zarar veren bu türden yapılara karşı ortaya koydukları kanaatleri ile marjinalleştirilirler; bu durum uçtakilerin öyküsü olarak yaşamdaki yerini alır. Sistemle uzlaşı zemininde yürütülen mücadeleler ise belirli seviyede başarılı olurlar ve insan için yedek akciğer işlevi görürler. Ishikawa’nın bu duruma karşı sağlamış olduğu sürekli iyileştirme fikri ve bunun üzerine inşa edilen Kai-Zen felsefesi, kendi özgünlüğünde belirli bir düzeyde de olsa, sistemin daraltıcı ve insanı yabancılaştıran çemberinden, yani problemden çıkış noktası oluşturmuştur. Kalite yönetim sistemleri alanında Ishikawa bir nevi sıra dışılık sayesinde gerek genel anlamda sisteme yönelik gerekse özelde kalite idesine taşıdığı “insan nüvesi” anlayışıyla farklılık oluşturmuştur. Ancak, bu yüklemin zaman içerisinde getirildiği aşamanın ne sunduğu, nasıl olduğu ayrıca tartışılabilir bir konudur. Gerçekten de Ishikawa’nın modellemesi uygulama açısından geniş bir taban bulamamıştır. Bunda belki de en önemli neden Kai-Zen modellerinin dayandığı tezlerden maada stilde yatmaktadır. Kai-Zen tarz olarak pek çok işletme için sıkı çerçeveleyici disiplininden ve titizliğinden dolayı işletme kültürü bünyesine adapte edilememektedir. Zira yönetselden daha çok, iş yapış biçimlerine odaklanılan Kai-Zen felsefesinde birey temelli takım çalışması formatı sadece örgüte değil, toplumsal ana kültüre de uygun olmayabilir. Sonuçta, uyum ve uygulama unsurlarının sistemlerin gelişimini ve işletmesel seyrini, kalite metotlarının kapsamından daha fazla etkilediğini, belirlediğini söyleyebiliriz. Buna göre, kalite sistemlerinin işletmenin yönetim olgusunda anasır bir rol üstlenmediği sonucuna varabiliriz.
Teoride Ishikawa’nın yaklaşımları, insanı öne alan yönüyle Deming’inkilere nazaran daha sosyal ve psiko-organiktir ve aslında kendi kritiğini içinde barındırmaktadır. Sisteme dair yardımcı unsurlar, yani “10 rehber madde” insanı ön plana yerleştirmekle kalmayıp, sistemin açık verebileceği noktalara işaret etmektedir: Kendini geliştirme, gönüllülük, çalışma ortamıyla yakından ilgisi olan etkinlikler, kalite kontrol etkinliklerinde canlılık ve süreklilik ile özgürlük ve yenilikçilik.  Tüm bu maddelerin dikkatli bir okuması yapılacak olursa, insanın kırılgan olabileceği noktalar ve durumsallığına bağlı halet-i ruhiyesi açık bir biçimde ortaya çıkmaktadır. Mesela bunların içeriğindeki koşulların insan tarafından süreklilik arz eder bir biçimde karşılanması mümkün değildir. Son derece doğal insani zaafların sürekli kontrol yoluyla tezahürünün bertarafı veya kondisyonel olarak engellenmesi olanak dışıdır. Zaten kalite sistemi ve yönetiminin iyi sağlandığı işletmelerde dahi oluşan kaliteye ilişkin sorunlar, aksilikler ve başarısızlıklar çoğunlukla insandan kaynaklanmaktadır. Bu doğal olduğu kadar, insanın oluşturduğu kültürel istasyonlar için de gereklidir. Hatalar ve yanlışlar insana has her türden gelişim açısından birer öğretidir de. Ishikawa’nın ki gibi, insanın öne sürdüğü yönlendirici ve hedef gösteren ilerlemeci düsturlar göreceli de olsa idealleştirmeleri de mündemiç kılarlar. Örneğin, insandaki mükemmeliyet tutkusu nihayetinde bir arzu, düşsel bir duygu olarak irrasyonel olsa da, diğer yandan amaç odaklı düşünce olarak daha iyiye yönelmenin ve onu elde etmenin destekleyici-güdüleyici gücü olarak rasyoneldir de.
Kalite olgusunu çekirdek anlamından, yani en pratik deyişle iyi, mükemmeliyetçi, yararlı-güzel iş sadeliğinden koparan, yönetim düşüncesinde aşırıya giden odaklanma ve işletme akılcılığını fark edememe, kalite yönetiminin bizatihi idare körlüğü sendromuna girerek kendi kalitesini sorgulamamasıdır. Seçim yapmada kararsızlık, uyum ve uygulanabilirlik gibi önemli hususlarda güdük kalınmasına neden olmaktadır. Bu da özgünlüğü unutturmakta ve pratiği malul kılmaktadır. Herhangi bir yapılanmanın ve/veya olgunun yönetilmesi insana mahsus normal ve yaratıcı bulguların türetimleri olmakla beraber ağırlıklı olarak yönetimin kendi üzerinden diğer katmanlara değin oluşturduğu yüksek konsantrasyon, zaman içerisinde insan doğasında donuklaşmaya, flulaşmaya ve dolayısıyla uygulamayı gerçekleştirmede sorunlara yol açmaktadır. Diğer yandan şirketlerin kendilerine özgün politikayı üretememeleri, hatta birçoğunun bunu düşünmediği ortadadır. Hâlbuki bir organizasyonun temel yapı taşı politikadır. Diğer tüm unsurlar ve görüngüler politika üzerinden hayata geçerler. Gerçi politika-sızlık da bir politik formdur; ama bunun manası anarşi ve yıkıcı karmaşadır. Bir işletmenin politika zaviyesinden bakışla; şirketlerde –eğer varsa- kalite yönetimi birimlerinin nasıl organize edildiği ve bunların bilhassa insan ilişkilerinde eriştiği niteliğin içeriği önemlidir. Mükemmeliyetçi anlayışların dozundaki aşırılık, sıklıkla kalite yönetimi birimlerinin içine düştüğü hatalardan biridir. Bunun yanı sıra diğer birimlerden beklenen işlerin oldukça fazla kırtasiye gerektirmesi, iki taraflı yükü arttırmakta ve belirli periyotlarla çoğu gereksiz sıkıntılara yol açmaktadır. Bunun oluşturduğu gerilim ve bıkkınlık bireysel verimi olumsuz etkilemekte, daha da kötüsü çalışanların kalite sistemine ve ileri aşamalarda kaliteye olan inancını kaybetmesine neden olmaktadır.   



27 Eylül 2014 Cumartesi

İş’in Teorisi 8/1: Toplam Kalite Yönetimi’nde Uyum ve Uygulama Sorunu

Toplam Kalite Yönetimi’nde öncelikle sorgulanması gereken hususların başında normlar ve çıkarımı bir takım standartlar ve fazla sayıda kurallardan çok, kalite sistem anlayışının yönetim olgusundaki yeri ve payıdır. Gerçekten de şirketlerin en önemli ve belirleyici anasırı olan “politika” açısından, kalite sistemlerinin yönetimdeki rolü nasıl değerlendirilmektedir; yani kalite yönetiminin, bir işletmenin yönetimindeki konumlanması önem ve etkinlik açısından ne denli anlamlıdır? Bu sorunun yanıtı makro bağlamda gözlemlere dayalı olmakla beraber, mikro bazda bu sorunun yanıtı kalite sistem anlayışının kendini dayandırdığı “belgelendirme” gerçekliği nedeniyle çok da önemli değildir. Çünkü bu noktada önem ve öncellik uluslararası arenada kalite belgesinin hala belirli bir geçerlilik, akreditasyon arz etmesidir. Ama genel olarak, günümüzde hemen her sektör açısından belirleyici olan değişim ve dönüşüm, son yıllarda da kapsayıcı stratejide başı çeken inovasyon olguları dolayısıyla en başta yönetim gerçekliğinin alt disiplinlerinden olan “Toplam Kalite Yönetimi” olmak üzere, yönetimin temelleri sorgulanarak yeni okumalar yapılmakta ve yönetime dair yeni paradigmalar oluşturulmaktadır.
Deming’in ana modellemesinin merkezinde yer alan ve modelin çekirdek tezlerinin-fikirlerinin başat çıkarımlarından olan Deming Döngüsü’nün ne denli işletme gerçeklikleri ile uyumlu olup olmadığı, diğer yandan gerçekten tam anlamıyla uygulanabilir olup olmadığı yönetim sorgulamalarının çıkış noktalarından biridir. Kalite sistem düşüncesinde yönetselliğe yönelik olarak döngünün amacı, tüm kalite sistemlerinin temeli olan sürekli iyileştirmenin sağlanması ve söz konusu döngünün işaret ettiği nihai hedef, işletmenin daha verimli ve etkin yönetilmesi, bu sayede gerek iş ve üretimde kalite tatminine gerekse müşteri ile çalışan memnuniyetine ulaşılmasıdır. Uygulamanın yanı sıra uyum da başlıca sorgulama istasyonlarından biridir. İş yaşamından örnekle, içinde bulunduğumuz dönemin gerçeği; hız, karmaşıklık, çok çeşitlilik, kesintili, kestirilemeyen ve belirsiz aşamalardır. Bu nedenle genel anlamda düzenli evresel döngü modelleri işletmenin çalışma mantığı açısından problemlidir. Ama bu problematik aynı zamanda eşyanın tabiatına uygundur. Belirli evreleri müteakiben döngünün zamanla kendi etrafında dönüp durması, yani kısırlaşma sürecine girme olasılığının çok yüksek olmasının yanı sıra döngünün itici ilave bir bağlamla aktivitesinin devam etmesi, bunun verdiği kesintisizlik duygusu kâğıt üzerinde kalan bir şeydir. Sürdürülebilirlik imkânında hâkim olan kesintisiz düzlem veya döngü modelleri arzulanır, idealize edilmiş tanıtımlardır ve söz konusu olamazlar. Her ne kadar bunlardan kasıt varsayımsal olsa dahi. Zira bildiğimiz ve bizzat deneyimlediğimiz olgu, kesintilerin gerçekliğinin açık seçik oluşudur. Bu bilgiye rağmen, döngüsel modeller hala genel geçer ve devamlılık arz eder modellemeler olarak gündemde tutuluyor ve bu da “böyledir” şeklinde kabul görüyorsa bu türden bir akış açısı hiçbir zaman gerçeklikle örtüşmeyecektir. Bu da hem aldanmaya hem de zaman ve emek, dolayısıyla kapsamlı kaynakların kaybına sebep olacaktır.
Sürdürülebilir olguların tamamı eninde sonunda kesintilere, kopukluklara maruz olacaktırlar ve bu durum yukarıda belirttiğimiz gibi eşyanın tabiatına uygundur (sui generis). Zaten doğal ve sağlıklı olanda budur. Bu sayede değişim ve dönüşüm evreleri devreye girer. Burada önemli olan bu dönemlerin tazelenmeye vesile olmalarıdır. Değişim ve dönüşümün gecik-tiril-mesi, konsolidasyon fikrinde temellenir, hatta bazen insani saplantıları dahi içerir.  Bu da işleyen ve pozitif anlamda ilerleme ve aşama gösterebilecek bir işletme sisteminin durağanlaşmasına neden olacaktır. İşletmelerde, başlangıç süreçlerinde sistemin pekişmesi hedeflenen bir erişim olduğundan döngü modelleri çıkış-başlama basamakları olarak ön kabul için birer vesiledir. Ancak, iş yapma ve yönetim açısından başlangıç aşamasını müteakip aktivite ve yoğunlaşma devreye girer. Ancak, bu varım idare ve çalışanlar tarafından ne kadar bilinçli ve içselleştirilerek gerçekleştirilse dahi, işleyişin farklı işletmelere göre başka zaman aşamaları sonra da olsa aktivitenin düşüş göstermesi ve sonuçta statik bir hal alması kaçınılmazdır. Durağanlık ya kısırlaşma ya da artan hatalar neticesinde sistemde savrulmalar, yani bir nevi paradoksal aktivite şeklinde tezahür etmektedir. Bu tespitim, kalite fikrine dayalı bir sistemi gerçekten fonksiyonel kılmak isteyen şirketler için geçerlidir. Yoksa kuruluşların büyük bir çoğunluğu, daha en başta bazı belirli şartları şeklen yerine getirip, kaliteyi sadece tabela elde edilen süreli bir iş olarak görmekte ve önemsememektedir.
Kalite yönetim sistem uygulamalarının genel olarak akamete uğraması, savsaklanması, yönetim ve çalışanlara göre inişli-çıkışlı bir seyir izlemesi, rutin hale bürünerek sıradanlaşması hatta yozlaşarak körleşmesi sıklıkla yaşanan bir olgudur. Bundan dolayı bizatihi kalite sisteminin kendisi ve iyi bir kaldıraç misali sunması nedeniyle Deming Döngüsünün sorgulanması yerinde olacaktır. Şunu iddia etmemiz yanlış olmayacaktır:  Deming Döngüsü yeni zamanlardaki oluşumlar karşısında aşılmıştır. Bu nedenle ve kalite sistem yönetiminin -neredeyse tümel anlamda- uyumlanmasındaki sorunlar sebebiyle toplam kalite sistemlerinin gözden geçirilmesi, bu sistemlerin gerekliliği üzerine yeniden düşünmek elzemdir.

Kalite sistemleri, daha kapsamlı bir deyişle her sistem yönlendirici, rehber maddeler-başlıklar içeren normlara sahiptir; yazılı veya yazısız. Hangi türden olursa olsun, normlar doğası gereği sabiteleri koşullayıcıdır. Ancak, koşulların ve oluşturduğu sabitelerin insan tarafından süreklilik arz eder bir biçimde yerine getirilmesi, karşılanması mümkün değildir. Son derece doğal insani zaafların sürekli kontrol yoluyla tezahürünün bertarafı veya kondisyonel olarak engellenmesi olanak dışıdır. Zaten kalite sistemi ve yönetiminin iyi sağlandığı işletmelerde dahi oluşan kaliteye ilişkin sorunlar, aksilikler ve başarısızlıklar çoğunlukla insan hatasına dayalı olarak oluşmaktadır. Bu nedenle, Deming’in beş prensibi arasında yer alan “problemlerin sistemde mi,  yoksa insanların davranışında mı olduğunu bilmek, yönetimin sorumluluğundadır” düsturunun ayırt edilebilirliğinin problemli ve çok genel geçer olduğu da ortaya çıkmaktadır. İnsanın kurulumunda yer aldığı hiçbir sistem, eylemden-edimden ayrı ve kendi başına yaşam bulamaz; sistem insandan ayrı, aşkın bir varlık değil, neredeyse bütünüyle insana ait bir parçadır. Bedensel-fiziki ve zihinsel, moral-motivasyon açısından her sistem, edim açısından insanın eseridir; bundan dolayı sistemdeki her zaaf neticede – tamamen insandan bağımsız olay kökenli olması dışında- insan yaratılışının bir tecellisidir. Herhangi bir işlevde, -çoğul veya tekil- başarı veya çöküş, bağımsız olay nitelikli olasılıklar dışında insan kaynaklıdır. Günümüz iş dünyasında kalite sistemlerinin anaç sorunları daha en başta ve süreçler boyunca, öncelikle üst yönetimlerin-yöneticilerin sisteme nazaran atıllığından neşet etmektedir. Çünkü iş yoğunluğu ve birçok öncel olarak sınıflandırılan işler, üst yönetimi kalite olgusundan olabildiğince beri kılmaktadır. Bazı işyerlerinin bu gibi sorunları aşma veya en azından azaltma yolunda “kalite yönetimi” adı altında ayrı bir birim organize etmeleri her ne kadar olumlu bir atılım olsa da insan ve ona bağlı aşınım ve kırılganlık gerçeklikleri kavranamadığı müddetçe, insanın kalite olgusuna ilişkin mükemmeliyet tahayyülü, gerçekler karşısında diri kalmakta zorlanacaktır. Hayal gücü ve imgeleme insanın vazgeçemeyeceği kuvvelerdir; hayal edilen bir şeyin gerçekleşebilme olasılığı da, ortaya çıkan potansiyele paralel bir seyir izler. Ama gözden kaçırılmaması ve unutulmaması gereken, gerçekleştirdiklerimizin niteliğinin bizim hayallerimizin izdüşümü ile ne denli örtüştüğüdür. Eğer hayallerimiz gerçekleştirme eyleminin en başında, olabildiğince rasyonel istemlere dönüştürülür ve buna göre yere basar planlanırsa, maddi veya zihni elde edilen ürüne ilişkin sorunsal o denli düşük yoğunluklu olabilecektir. Ancak, imgelemlerimiz fazlaca arzularımız ile bağdaştırılırsa, irrasyonalite o denli baskın olacak ve sonuç olarak karşımıza çok sayıda problemlerle örülü bir ortam çıkacaktır. İçinde yer aldığımız dünyanın gerçekliği sonuçlar itibarıyla akılcı olana daha yakındır; o nedenle istemler ile arzuların birbirine karıştırılmaması zaruridir. İster alıcı, isterse satıcı konumunda olalım, gereklilikler ile arzuları-meyilleri birbirinden ayırt etmede rasyonel ve titiz olmamız gereklidir.

Yönetimin Sosyolojisi: Çok Katmanlı Sistemler ve Ticari İşletmelerin Temel Gerçekliği - 3

Araçsallaştırılan yönetişimi dinamik kılan başlıca unsur eyleme yönelik olması ve eylem araştırmasında temellendirilmesidir. Söz konusu ey...