18 Mart 2016 Cuma

Çok Katmanlı Sistem Teorisi ve Yönetim: Karşılıklı Bağımlılığın Rasyonalitesi, Bilimcilik ve Ulusal Geleneklerden Çok Katmanlı Yönetsel İkileme-1

Ulusüstüleşme çok katmanlı sistemlerin (ÇKS) belirgin ve merkez yansımalarından olan politik etkinliği, ulus devletlerin bileşik ve karşılıklı bağımlılık içinde oluşturdukları işbirliklerini zorunlu kılar. İşbirliklerinin baskınlığı ekonomi üzerinden şekilde görünür olsa da, arka planı ve esası politika belirler. Örneğin, AB’ye bakıldığında dikkat çeken birleştirici unsur ekonomik faktörler gibi görünse de, temelinde kıta Avrupa’sında ve oradan da dünyada etki yapmaya yönelik olan Almanya ve Fransa’nın politik baskınlığıdır. Burada Almanya’nın ağırlıklı olarak iktisadi ve siyasi aklı, Fransa’nın ise askeri ve bürokratik enstrümanı öne çıkarttığı görülmektedir. AB içinde yer alan İngiltere ise Kıta Avrupa’sında merkezileşen politik güce adeta A.B.D.’nin koordinatörü olarak eklemlenmiştir. Yoksa birleşik-entegre ülkeler birliği anglo sakson siyasetin başkaları için tercih ettiği, ama kendisi için kesinlikle karşı olduğu düşük ilişkili parçalar bölünmüşlüğü yönetilmesi politikasına ters gelen bir pozisyondur. Aslında birleşik krallık mecburiyetin bir dayatmasıdır.* AB’nin varlığı İngiliz politik aklını yaşamsal manada ilgilendiren bir unsur değildir. Bundandır ki, İngiltere ekonomik gücün yansımalarından olan ortak para birimine dâhil olmamıştır. Öyle ki, son yıllarda İngiliz siyaseti içinde AB’den tamamıyla ayrılma fikri oldukça tartışılır bir hale gelmiştir ve günümüzde AB içindeki Yunanistan sorununda İngiltere oldukça mesafeli bir tutum almıştır. Aslında A.B.D.’nin siyasi istemi devrede olmasa, büyük ihtimalle İngiltere daha önce AB’den ayrılma konusunda çoktan referanduma gitmiş olurdu. Bu tip örnekleri çoğaltabilmek mümkündür. Bu durum, çok katmanlı sistemlerdeki ilişkilerin ve girişimsel uygulamaların çeşitli ve çok yönlü şekillerde olabileceğini gösterdiği gibi, aynı zamanda bir yönüyle ÇKS’in bünyesinde barındırdığı karşılıklı, çok yönlü ve karmaşık etkileşimini ve eşgüdüm gayretini; ya da tam tersi diğer yandan ise ÇKS’in politik-sosyal bir görüngü olarak izahının doğa bilimlerinden aktarma bir analog kümesiyle tam olarak açıklanamayacağını gösterir. Biyoloji, fizik veya bir başka doğa bilimi sektörüne ait herhangi bir sistemik yapı ile siyasal-sosyal ve ekonomik değerler dizisi arasında benzerlikler olabilir; ama aralarında bu benzerliklerin olması homojenik işlerliğe işaret etmez veya benzeşen çıkarımlar yapmamıza netice açısından olanak sağlamaz. Doğadaki düzenlilik ve istikrar sosyal yaşamda aynı biçimde karşılık bulmaz.  
Ancak ÇKS ile ilgili olarak fikri yayılım bu doğrultuda değildir. Şöyle ki, ÇKS’in oluşumuyla beraber başlayan ideal düşünce, sistemin unsurlarının ortak-bileşik bir amaca beraber yürüyerek en azından simgesel bir sonuca ulaşmaktır. Örneğin, AB’de söz konusu netice baskın biçimlenme olarak ulus devletlerin-toplumların “Avrupalılaşma”sıdır. Nitekim bu erek başı çeken Almanya ve Fransa’nın istediği yönde evirilmiştir; her ne kadar bağlar görünene göre daha zayıf, düzensiz ve istikrarsız olsa da. Avrupalılaşma düşüncesi, politikanın tüm süreçlerinde (İng. polity) ihtivasını (İng. politics) ortaya koyarak görünür yapılanmasının (İng. policy) çatısını oluşturur ki, kendisini en saydam şekilde gösterdiği alan hukuk ve ekonomidir.
AB gibi –ki dünya üzerindeki en ideal örnektir- bir yanıyla politik ekonomiyle belirli durumlarda tek taraflı ve karşılıklı bağımlılık şeklinde, diğer yanıyla sosyo-kültürel biçimiyle simgeleşen birlikler, lokal otoritelerin gücünü zayıflatıp yerel uygulamaları kendi çeperleri içinde tam meşruiyetin dışındaymış gibi gösterirler. Bu gibi etkiler, birlik içinde direnç hatta çatışmalar oluştursa da, asli tesir bu gibi etkileşimler aracılığıyla bilgi-bilim seçkinlerinin ortaya çıkan hâkimiyeti ve kürevi geçerlilik verilen “bilimsel-leştirilen” temelli rasyonalite modelleridir. Bu modeller bireylere yerel ve ulusal bağlardan, hiyerarşik kontrollerden bağımsızlaşma imkânı verirler ve bu sayede yaşamın hemen tüm alanlarına nüfuz eden piyasalarda bireysel girişimin yolunu açarlar. Politikanın örtülü kalan yanı ise, temeli oluşturan “bilimcilik (İng. scientization)” ve “piyasalaştırma (İng. marketization)” anasırlarının felsefi içerikli vizyonudur. Bu vizyon küresel bağlamda (bazı) bireylerin diğerleriyle ortak çıkarlar oluşturdukları organizasyonlar vasıtasıyla önemli ve belirleyici aktörler olmalarını sağlar.
Bu serbestiyet vasıtasıyla bölgesel iktidarların diğer tarafında bulunan toplumsal yaşamdaki hiyerarşi dar sınırlara doğru itilmiş olur. Bu aksiyon insan eylemlerinin koordine edilmesiyle birlikte pazarlarda-piyasalarda verimli sahaları hazır eder. Von Hayek’in de ifade ettiği gibi, yaşam pazarlar sayesinde açık eşgüdümü meydana getirir. Pazarların oluşturulması ise eylemler sayesinde gerçekleştirilir. Tasarımsal fikir eyleme nazaran zayıf bir olgudur.1 Her ne kadar von Hayek tasarımı ikinci plana atsa da bunun ‘eksik’ bir saptama olduğu ortadadır. Zira eylemlerin arka planını ve temelini inşa eden tepkisellik dışında hemen her zaman tasarımsal yaklaşımdır; bu nedenle her iki işlev de tamamlayıcı unsurlardır. Eylem somut sahada, tasarım ise soyut alanda tezahür ederler, ama eylemin ‘anası’ sonuç itibarıyla tasarımdır. Çünkü tasarım bizatihi farklı bir eylem biçimi olarak aksiyonu mündemiç kılan yaratımcı bir süreçtir. Örneğin, başlangıçta söz mesabesinde sorunsal açıdan soyut gibi görünse de, psikolojide çözüme yönelik fikirler ya sağaltım ya da psikiyatri-psikopatoloji aracılığıyla eylem olarak tezahür ederler. 
Yönetim olgusunun bilimselleştirilmesinin ve piyasalaştırılmasının günümüzdeki yoğun eğilimlerin, yaşam tarzının bireyselleştirilmesinin ve yaşama dair fırsatların bölüştürülmesinin yapısal sistemler içindeki unsurların birbirleriyle olan tesadüfi ilişkilerinin dışında derininde yatan sebep şudur: Yönetselliğin ulusüstülüğü ve sosyalizasyon. Bunlar iki ana süreç olarak özellikle dikkatten kaçırılmamalıdır. Aynı zamanda bu her iki husus süreçsellikleri, başat prosesler olan bilimselleştirmenin ve yönetselin piyasalaştırılmasının aşamaları içinde toplumsal olayların ve çok katmanlı sistemik yönetimin ulusüstülüğünün, yani karşılıklı bağımlılığının sonuçları olarak muhteviyata dönüşürler. Çok katmanlı yönetsel sistematiğin ilginç bir özelliği de zaten budur; süreci içeriğe evirmek. Bu hususiyet ama aynı zamanda ÇKS’in uzantısı olan yönetişimin bazı türevlerinde zuhur eden yönetsel ikilemi de doğurur. Bu dilemmanın temelinde bireysel ekonomik ve sosyal refaha dayanan avantaj veya tersine dezavantaj yaratan bakış açıları yatar. Gerek bizdeki gerekse batı literatüründe basitleştirilmiş bir şekilde siyasetin sağ ve (yeni) sol söylemleri dâhilinde sınırlandırılan söz konusu perspektifler, aslında ÇKS’in çok yönlü boyutsallığına mündemiçtirler. Yani burada söz konusu olan sağ veya sol ideolojilerin kısır döngüleri değil, yönetici erklerin ya yararcı ya da dengeleyici yaklaşımlarıdır. İkilemi oluşturan da sanıldığı gibi tabii diyalektikten maada bilimselleştirmeden kaynaklı yaklaşımlardaki belirgin veya ince ayrımlardır.
ÇKS’in siyaset kurumları açısından kapsayıcılığı ve AB uygulamaları ile oluşan süreçlerde gelişen bilimci politikalar, birer vasıta olarak genel anlamda yönetim modellerini işin pratiğinde yer alan aktörlerden çok akademik uzmanların eline bırakmıştır. Mart 2000 tarihinde Portekiz'in başkanlığında, Lizbon'da yapılan Avrupa zirvesinde, ön planda AB ekonomisini yeniden yapılandırmayı, Avrupa Birliği'nin genel gelişme perspektifini belirleyen plan olan Lizbon Stratejisi (Lizbon Ajandası) arka planında bilim toplumunun etkinliğini siyasal ve sosyolojik eğilimler bağlamında baskın kılarak demokratik yönetimden ziyade bilimsel yönetime aktarımın güç odaklarını belirlemiştir. Merkezinde çok katmanlı sistemlerden türetilmiş çok yönlü, ama ayrışmaya yatkın yönetişim modellemelerinin yer aldığı bu politikanın üst ve alt yapılarının mimarları akademik uzmanlardır ve bunların kullandığı başlıca usullerin ana unsurları; bilimciliğe vardırılan bilimselleştirme, piyasalaştırma, ulusüstücülük ve derinleştirilen post modernist izafiyetçiliktir. 

*Sultan II. Mehmed’in düşündüğü ve nihayet padişah II. Abdülhamid’in istihbarat siyasetiyle körüklenen yoğun protestan-katolik ayrılığına dayalı çatışma ile oluşan İrlanda sorunu merkezdeki İngiltere’yi birleşik krallığa razı eden sebeplerden biridir.
1 F. A. v. Hayek, “Die Ergebnisse menschlichen Handelns, aber nicht menschlichen Entwurfs…” (Türk. “pazarların-piyasaların oluşmasını insanın eylemlerinin sonuçları oluşturur; onun tasarımının neticeleri değil.”) in: ders.: Freiburger Studien. Gesammelte Aufsätze, Tübingen, 1969, 97–107.


16 Mart 2016 Çarşamba

Organizasyonel Gelişim ve Gönüllüğe Dayalı Çalışma

Organizasyonel Gelişim (OG) birleşik bir yaklaşım değildir. Pek çok yöntem ve tekniği içeren bir terimdir. OG kavramı planlı, uzun vadeli ve tüm bir organizasyonu kapsayan gelişim ve değişim olarak anlaşılmalıdır. OG iki hedefe odaklanmıştır: Biri verimliliğin arttırılmasının yanında yaşam ve çalışma kalitesini yükselmek, diğeri ise bu meyanda organizasyonda problem çözümlerine yönelik yetileri iyileştirmek (İkili amaç metodu: Etkinlik ve insan olmak).
OG’de amaç organizasyonel yapıyı değiştirmek ve bununla ilgili gerekli bilgileri çalışanların edinmesini sağlamak ve çalışan gelişimini sürekli desteklemektir. Yani ön planda olan unsurlar çalışanların örgütlenme ve iletişim altyapılarını, tutumlarını ve becerilerini geliştirmek ve bu bağlamda çalışanın işyeri ile uyumlanma ayarlarını sıhhatli bir hale getirmektir. Kapsayıcı anlamda OG insan, yapılanma, görevler-sorumluluklar ve teknoloji gibi öğeleri içerir.1
OG’nin özellikli önlemleri ve yöntemleri arasında şunları sayabiliriz:
·         Organizasyonel süreçlerin ve yapıların iyileştirilmesine yönelik önlemler (örnek; takım çalışmasının uygulanması),
·         Çalışan gelişimine yönelik tüm tedbirler (sürekli öğrenme ve eğitim, kariyer planlaması, kişisel gelişim, güçlendirme-yetkilendirme),
·         İşin insanileştirilmesine yönelik tüm önlemler (grup çalışması, iş genişlemesi, işi zenginleştirme, rotasyon, anket geribildirim yöntemi ve laboratuvar metodu vb.),
Yukarıdaki şıklarda zikredilen bazı kavramların iş yaşamındaki açılımları aşağıdaki gibi yapabiliriz:2
Güçlendirme-Yetkilendirme: Çalışanın sorumluluk alanı genişletilirken uygun yetkilerle de donatılır.
İş Genişlemesi: Nicel işlerin genişlemesine işaret eder. Görev ve sorumluluk alanındaki genişleme, çalışanın iştigal ettiği iş birimlerindeki faaliyetlerine ilave iş elemanları taşır.  Bu durumda yapılması gereken asli işlerdekine benzer şekilde ilave işlerin elenmesi ve geriye kalanların nitel hale getirilmesi görevini çalışan üstlenerek bu işlerde uzmanlaşmayı öğrenerek tek yönlü yüklenmeyi ve monotonluğu minimize etmeyi de beller.
İşi Zenginleştirme: Nitel işlerin genişlemesine işaret eder. İş alanının içerik olarak büyütülmesi, işgörene geniş bir yaratım alanı sunar. Bu sayede o kendi yapacağı iş planları, kalite kontrolü ve diğer bölümlerle eşgüdüm içinde çalışmaya yatkınlaşır. İşi zenginleştirmede erişilmek istenen ideal hedef çalışanın iş motivasyonunu pozitif yönde etkilemektir.
Rotasyon: Çalışanlar planlama ve duruma göre, farklı işleri yapmak üzere sistematik olarak işyeri değişimine giderler. Burada hedeflenen tekdüzeliği ve önlemek ve isteklendirmeyi arttırmaktır. İş rotasyonu çalışanların kendi branşları haricinde diğer ilave yetkinlikler ve yeterlilikler kazanmasını sağlar. Bundan başka çalışan diğer faaliyetler hakkında bilgi sahibi olmak suretiyle işletmenin büyük çaplı bağlantılarına dair geniş bir bakış açısı ve bilme yetisine haiz olur. Ayrıca işletmeye ilişkin önem, değer ve manaya yönelik zihni varsıllık edinir.    
Anket Geribildirim Yöntemi: Bu metodun uygulamasında çalışana anonim soru formu verilir. Bu formda; işletme yapısı, iş faaliyetleri ve zaman planlaması (nesnel “sert değerlendirmeler”), işyeri iklimi, amirlerin yönetim tarzı ve iş memnuniyeti (öznel “yumuşak değerlendirmeler”) vb. sualler yer alır. Elde edilen veriler değerlendirildikten sonra çalışanlara ve yöneticilere iletilir. Değerlendirmeler üzerine atölye çalışmalarında tartışılır. Burada amaç, aşamalı olarak tanımlanan problemler için çözüm önerileri bulmaktır. 
Laboratuvar Metodu: Birkaç günlük eğitimlerde farklı bölüm çalışanları karşılıklı tanışmak için bir araya gelirler. Gruplar halinde sosyal yönlü ilişki için faaliyetlerde bulunurlar. Her çalışan kendi eylemlerini tanır ve farkındalık edinmeye gayret eder ve gerekli ise değişimler için aksiyonlar alır.
İşletme uygulamalarında umut uyandıran OG’de hedef işletmenin verimliliğini ve çalışanların çalışma koşullarını eş zamanlı iyileştirmektir. Ancak, OG’nin avantajları olduğu gibi dezavantajları da vardır. Avantajları;3
·       -  İkna Edicilik: Aşamalı eylem ve aktif katılım, çalışanların değişimlere karşı muhtemel direnişini azaltır.
·       -  Yalıtılmamış Aşamalar Yerine Bütüncül Yaklaşım: OG reorganizasyona kıyasla bölümlerde ve alanlarda zayıf yanların düzeltilmesini sağlamaz, ayrıca kapsayıcı değişimleri de gerçekleştirir.
·            -      Hedef Olarak Çalışan Yararı: Daha fazla sorumluluk, daha iyi iş koşulları, sürekli eğitim…
Dezavantajlar olarak;4
·    -  Eksik Kalabilecek Müşteri ve Pazar Perspektifi: OG’nin ikili amaç yönelimi, etkinlik ve insancıllaş-tır-ma pazara ve müşteriyi yönelimi zayıflatabilir. Böylelikle OG’nin asli hedefi olan pazar etkinliği ve müşteri yakınlığı ihmal edilebilir.
·         OG sistematik ve verimli olma açısından eksiklikler barındırabilir. Acil durumlar için değişim konsepti yetersiz gelebilir, çünkü taslak “küçük adımlar” ile dönüşüm fikrini içerir.
·         Uzun vadeli dönüşüm işletme huzursuzluğu yaratabilir. Ayrıca, OG’ye karşı olan genel tepkisellik nedeniyle birbirinden oldukça farklı tanımlar ve prosedürler ortaya çıkmaktadır. Bugüne değin üzerinde mutabakat sağlanmış genel bir OG konsepti bulunmamaktadır.
Literatürün önemli bir kısmında OG, örgütsel davranış paradigması kapsamında gösterilmekte olup, öğrenen organizasyon (ÖO) fikrinin de OG’den kaynak alan disipliner bir dal olduğu vurgulanır. Diğer bir kısım alanyazında ise OG, örgütsel davranıştan ayrı bir kuram ve ÖO OG’nin modüler bir alt sistemi olarak kabul edilir.
OG üzerine yapılan araştırmalarda uygulayıcıların genel görüşü, OG’nin kapsamlı pratiğinin sistem oturtulana değin en az 3 yıllık bir süre gerektirdiği için sadece az sayıda işletme tarafından uygulanabilir olduğu yönündedir. Çoğunlukla zaman baskısı ve beklenmeyen durumlar (ciro azalması, teknolojik yeni gelişmeler ve uyum süreçleri, üst yönetim değişiklikleri vs.) nedeniyle ortaya çıkan acil ve öncel değişiklikler OG proseslerinin kesilmesine zorunlu olarak sebep olmaktadır. Diğer yandan öncellik ve aciliyet arz etmeyen durumlarda gerek yöneticiler gerekse diğer çalışanlar işletme içinde OG gibi değişim programlarının uygulamaya konulmasını ek iş yükü olarak görmekte ve bundan ötürü isteksiz olmaktadırlar. OG gibi geniş kapsamlı ve içerikli süreç zengin programlar için işletmelerde “uygun zaman penceresi” açılamamaktadır.5    
OG bağlamında ÖO dışında bahsedilen alanlar şunlardır: Grid-Model (GM), Birlikte Karar Alma, Grup Çalışması, Organizasyon Denetimi, Organizasyon Psikolojisi, Personel Gelişimi, Sistemik Organizasyon Danışmanlığı, Kişisel Gelişim, İdari Etik vs. Bunlar arasında 1960’lı yıllarda oldukça tanınan ve Exxon Mobil’de geniş uygulama sahası bulan, halen de bazı batılı büyük şirketlerde uygulanmaya çalışılan, günümüzdeki esnek yönetim modellerine esin kaynağı olan ve Türkiye gibi birçok yeni sanayileşmiş olan ülkeye (Newly Industrialized Country-NIC) son 30 yıldır transfer edilen GM’dir. Adından da okunacağı gibi bu model, yönetimi “parmaklıklara-kafese” koyarak üstten alta doğru tüm sevk ve idarenin elindeki yönetim erkinin, her bir işletme katmanına yaygınlaştırılmasının eğitim aracılığıyla bizzat yaşanmasını önerir. Bilimsel bir model olarak söz konusu yaklaşım, yönetimde çalışanlar ve branşlara özgün kılınan görevlerin uyumlanarak yöneltimini sunar.6
OG kapsamına entegre edilen GM’de modelin sürekliliği için bu doğrultudaki programlar çerçevesinde ilgili eğitimlerin yapılması şart koşulmaktadır. Diğer yandan GM çalışanların üst yönetime dair özellikle değişim konusunda yapıcı kritik yapmalarını ister. Tabiidir ki bu durum üst düzey yöneticiler için hiç de hoş olmayan bir husustur, zira yöneticiler tarzlarının alttakiler tarafından hesaba çekilmesi yerine, onların kendi istedikleri doğrultuda kendilerini değiştirmelerini isteyeceklerdir. Görüleceği üzere formel tanımlamalara dayalı modellerin birebir uygulamalarındaki zorluk, sıkı formatlanmış modellerin yol açabileceği sert günlerin ardından eski prosedürlere geri dönüşü tetikler (eve geri dönüş etkisi). Burada modellemeler için devreye sokulacak tazeleme fazlarının ne kadar yararlı olacağı ise soru işaretleriyle doludur.
Gerek OG’de gerekse alt dalı olan GM’de klasik yönetim modellerine karşı göze ve kulağa hoş gelen yönler olsa da, örgütsel davranış öğretilerinde son yıllarda sıklıkla zikredilen ”işgörenlerin örgüte katkıda bulunmak için istekli olarak gösterdikleri rol fazlası, gönüllülük esaslı bireysel davranış” söylemi öncelikle gerçekçilik ve devamında beklentilerin formele dönüşümü açısından neredeyse hayal mesabesindedir. İnsanların gönüllülükten anladığı şeyler genel olarak yapmaları gerekli ve zorunlu işlerin, hatta ortamların dışındakiler için geçerlidir. Bilhassa maddi yönden tam olarak tatminin sağlanamadığı durumlarda bireylerden gönüllülüğe yönelik girişimler beklemek beyhudedir; hele ki bireysel seçim topluluk tercihine dönüştürülmüş ise…     

1 Erişim: http://www.managerseminare.de/downpdf/LernOrg.pdf [16.04.2015]
2 Erişim: http://www.managerseminare.de/downpdf/LernOrg.pdf [16.04.2015]
3-4 Erişim: http://www.sozialnetz-hessen.de/ergo-online/Arbeitsorg/G_OE.htm?csok=3 [16.04.2015]
5 Schulte-Zurhausen, Manfred, Organisation, 5. Auflage, Vahlen Vrlg., München, 2005, s. 44

6 Erişim: http://de.wikipedia.org/wiki/Managerial_Grid [16.04.2015]

4 Şubat 2016 Perşembe

Öğrenen Organizasyon ve Katkı Yapan Özgünlük - 2

Anadolu’nun geniş havza kültürü, çekirdek anlam etkisi açısından diğer bazı kültürler gibi (Amerikan, İngiliz, Alman, Hint, Çin vb.) baskın bir yapıya sahiptir. Baskın karakterli kültürler, sahiplenicileri tarafından doğal olarak korumaya alınırlar. Bu noktada önemli olan, sosyo-kültürel yapının önce kendi toplumuna ve etki alanına, sonra da dünyaya özgün, aynı zamanda farklı "bir vizyon" sunabilmesidir. Bu konuda son 30 yılda, özellikle gelişime ihtiyaç duyan ve açık bir duruş sergileyen havzalarda kısmen atak yaptığımız ve o bölgelere kısmi de olsa özgün değerler taşıdığımız; ancak kendi içimizde bunu o denli verimli uygulamaya koyamadığımız gözlenmektedir. Kanımca, bunun başlıca nedeni, kendi içimizde önceki kısımda teorik çerçevesini tanımlamaya çalıştığım tablet çözümlere yönelmemiz, icra edilen modaya uygun "pompalamayı" öylece kabullenmemiz ve özellikle "popülerleştirilmiş" akımların çekici kıldığı unsurlara kendi içimizde pratik bulamamamız ve buna rağmen çok önemliymiş gibi çok fazla önem vermemizdir.

Özgünlüğün daha iyi anlaşılmasındaki diğer bir husus, yönetim olgusunun birey ile olan ilişkisinde gözden kaçan bir hassasiyeti kavramaktan geçer. Doğal olarak, birey özne olması bağlamında anlama-tanıma-bilme işlevini eşya, şey üzerinden; yani onlara yönelik olarak gerçekleştirir. Bu durum öznenin ihtiyacını bir ölçüde sağlar, ama burada eksik kalan ayak bireyin diğer okumayı atlamasıdır. O da eşyaya bağlı olarak olaylar-edimlerden hareketle öznenin kendine dönük okumayı yapmasıdır ki, bu gerçekleştirildiği takdirde birey hem yaşamı hem de kendisini bilmede olgun ve tamamlayıcı köprüyü kurmuş olabilir. İki taraflı bu okuma, özgünlüğü oluşturan potansiyelin zeminini hazırlar; burada önemli olan bu potansiyelin kullanılması ve değerlendirilmesidir. Ancak tek yönlü uygulama, yani yönetimle ilişkili tüm paydaşların (yöneticiler, çalışanlar, ortaklar, müşteriler, sivil toplum kuruluşları vb.) katılımının sağlanmadığı bir işletim, yönetsel özgünlüğü ne kurabilir, ne de yapılandırabilir. Yönetimin teşekkülü, yapılanması, sevk ve idare mantalitesi özgür öznelliğin oluşturacağı bileşimli çoğulculuk anlayışı ile yapılabilirse, bu oluşum vasıtasıyla, yönetim özünde kendisini biçimlendiren tüm unsurlarla sağlıklı bir ilişki kurabilir. Yani, özneleşmenin kapitalin dayattığı biçimler yerine, hür irade tarafından yaratılması ve özneler arası ilişkilere katkı sağlaması özgünlük kavramını ve sorgulamasını sağlıklı bir şekilde gündeme getirecektir.

Özneler arası karşılıklı etkileşim doğası icabı melezdir. Bu nedenle oluşacak sistem de melez niteliklidir. 21 yy.ın yaygın ve etkin olan ağ dolaşımının sunduğu imkânlar üzerinden ortaya çıkan özelliklerinden biri de bu melezleşme eğilimidir; melezleşmenin başlıca oluşturucusu günümüzde daha da belirginleşen geçirgen karakterli çok katmanlı sistemlerdir. Bu sistemler toplumları kapsayıcı olduğu gibi, organizasyonel yapılarda da mevcuttur. Oldukça geniş bir konu olan çok katmanlı sistemler; öncelikle devletlerin ve uluslararası siyasal-sosyal ve ekonomik kurumların yapılanmalarının analizi vasıtasıyla yönetim olgusunun sevk ve idareye dayalı kısmını yatay-dikey ve bunun türevleri üzerinden belirli ilkeler koyarak bu çerçevede “iyi yönetişimin” koşullarını ortaya koymayı amaçlar. 1960 ve 70’lerin sistem teorisinden hareketle üretilen idari ve teknik özellikli çok katmanlı sistemler paradigması, daha çok proje bazlı çalışmalar ile yaygın bir alan için işlevsel hale gelmiştir. Burada birey üzerinden topluluk veya toplumun hem nicelikli hem de nitelikli karakter özelliklerinin yönetimleri nasıl şekillendirebileceği hususu, söz konusu özgünlük olgusu olduğunda ön plana çıkar. Zira günümüzde gerek kürevi gerekse yerel bazda 20. yy.ın üniter ve tek düze yönetim modellemeleri durağanlaşmış, yetişmiş kalifiye insan gücündeki çeşitliliğin de artması sonucunda tek tipliliğe yatkın sevk ve idare anlayışının yerini, çoğul ve melez yapılanmaların alması elzem hale gelmiştir. Melezin yönetimi hiçbir zaman yeknesak ağırlık arz eden moda modellemelere sıkıştırılamaz; modellemeler başlangıç safhaları için gerekli ve olumlu katkı verici olabilirler. Ancak süreklilik arz edemezler; zira insanı, tarihi, yaşamı ve kestirilemeyenleri kehanetlere bağlı kılıp, insana ilişkin olanı fizik kanunları gibi kestirilebilir kılmamız ve bunlar üzerinden başından sonuna kesinliğe yakın öngörülebilir kâmil modeller üretmemiz mümkün değildir. İşte tam da bu nedenle, modern ve modern sonrası insanın doğasını zehirleyen ve onunla birlikte bütünüyle iletişim içinde olduğu tabiatı tahrip eden benlik sarhoşluğu, onun ve bağlantılarının tezahürünü öylesine nicelleştirmiştir ki, zuhurdaki nitel yitik hale gelmiştir.

Tam da bu noktada, nitelin çıkışını sağlayacak olan sadeleşmedir. ÖO sadece nitelin hayat bulması ile taban bulur, her ne kadar oluşum ve yapılanmanın başlangıcında nicelik ile hemhal olmak zorunlu olsa da. Akıllı yönetimler nitelin yalnızca maddi düzlemde değil, manada da etkinliğini fark ederler ve onun getirilerinden dengeli tevâzunun huzurunu iyi bilirler. Nicelik belirli bir aşamadan sonra hırsı körükler ve bakış açısında fazla sayıda kör noktalar oluşturur. Örnek vermek gerekirse, bir zamanların ünlü elektronik şirketi Nokia’yı sona taşıyan “her şeyin en iyisini ben yaparım” havasına girmesi hadisesi iyi bir misaldir. Nitel, akılda ve gönülde ve dahi ikisinin sıhhatli sentezinde daha istikrarlı, gerekli ve kaliteli bilgiyi taşımayı mümkün kılar. Bir işletmenin ÖO haline gelebilmesi nitele olan yönelişidir; tek başına bilinçlenme yetmez, asıl iş içselleştirebilmektedir ve o da ancak nitelikli uygulamayı öğrenmekten geçer.

Birçok şirketin içine düştüğü nicelliğin karmaşası bütünseli olabildiğince görebilme yetisini azaltmakta ve sistemin kaotik bir sarmal haline dönüşmesine neden olmaktadır. Günümüzde bilişim teknolojilerinin bizi getirdiği nokta, bilgi yığınları arasında sıklıkla arafta kalan ve hem yatay hem de dikey anlamda bilgi baskısının can sıkıcı bunaltıcılığının ortasına itmektedir. Çöp evler gibi çöplüğe gitmesi gereken, ama kıyılamayan pek çok malumat ilinti, illiyet ve ilişkiyi denge noktasında kopukluklara maruz bırakmaktadır. Kalite sistemlerinin ünlü duayeni E.F. Deming 90’lı yaşlarına geldiğinde dediği gibi; “… mevcut yönetim sistemimiz insanlarımızı mahvetti. İnsanlar içsel bir motivasyon, kendine saygı, gurur, öğrenme merakı ve zevkine sahip olarak doğarlar. Yıkım çocuklukta – ödüller, okulda aldığı dereceler, yıldızlı pekiyiler- başlar ve üniversitede devam eder. İşyerinde insanlar, takımlar, departmanlar derecelendirilir; iyi olanlar ödüllendirilirken, kötü olanlar cezalandırılır. Departmanların hepsinin bir aradaymış gibi gözüken, aslında ayrı ayrı uyguladıkları hedeflerle yönetim, kota, teşvik ödemeleri, iş planları bilinemeyen çok sayıda kayıplara yol açar.”
Deming’in tespiti ne kadar yerindeyse, son yıllarda yöneticilerin şikâyet ettikleri bir husus olan bilgi bombardımanını yönetmek için “büyük veri yönetimi” adını verdiğimiz yeni bir öğrenme mevzusuyla muhatap olmak zorundayız. Acaba öğrenmek adını verdiğimiz fiil aşırı bilgi yığınlarına hâkim olmak mıdır? 
Örgütün toplumsal bir sistem ve bunun temel unsurunun birey olduğuna dair saptama ne kadar isabetlidir ve günümüzde de geçerli midir acaba? Bu soruya eklemlemek istediğim diğer bir sual ise, örgütsel davranış kuramlarında genel anlamda geçerlilik arz eden ‘birey-örgüt ilişkisi ve bunlar arasındaki etkileşimin oluşturduğu davranışların ortaya çıkardığı modelleme anlayışının’ ne denli gerçekçi ve sistematik bir yaklaşım olduğu üzerinedir. Örneğin, birey ile örgütün karşılıklı ilişkileri ve etkileşimi ve bunların çıkarımı davranışlar veya Mumby ve Stohl’un literatürde öne sürdükleri “toplum, kültür, örgüt ve iletişim ayrılmaz bir şekilde karşılıklı olarak birbirlerine bağlıdırlar”1 şeklindeki belirlemelerinde öne sürdükleri “ayrılmazlık gerektirimi” örgüt olgusunun sistemsel bir yapı olduğu hususu -varoluşsal anlamda- bizleri zihinsel olarak tatmin eder mi?
Bu ve benzer sorgulamaları ve irdelemeleri yapmamız aslında bu çalışmanın başlangıcı ve çıkış zeminidir, ama konumlandığı yer çalışmanın sonuç bölümüdür. Zira, bu sonuçlandırma günümüzde hala akademik düzeyde işletmelere yönelik olarak pek çok geliştirim amaçlı çalışmanın örgütsel davranış paradigması çerçevesi dâhilinde yapılmasıdır. Bu durum burnunun ucunu dahi gayya kuyusuna sokmaya benzer ve işletme biliminin önemli bir kısmını, şirket gerçekliğini ve yönetimin pratiğini, kör alanların içine sokmaktadır. İşletmelerin realitesi yalınlığa ve pratiğe ihtiyaç duyar. Çünkü çalışanlara bilfiil yaptıkları işlerde lazım olan uygulamanın kaçınılmaz gerçekliğidir. Tam da bundan dolayı, öğrenen organizasyon(lar) teorisi pratiğe dayalı yapılanmasıyla örgütsel davranış disiplinlerinden sıyrılmak için sunulmuş alternatif çözümleme yoludur.

 

1 Mumby, D. K. ve Stohl, C., Diciplining Organizational Communication Studies; Management Communication Quarterly, 10, 1996. Erişim: http://mcq.sagepub.com/content/10/1/50.short?rss=1&ssource=mfc [16.04.2015]



1 Şubat 2016 Pazartesi

Öğrenen Organizasyon ve Katkı Yapan Özgünlük - 1

Öğrenen Organizasyon (ÖO) kavramının günümüzdeki şeklini almasında Peter M. Senge ’nin (1996) önemli bir rolü vardır. 1990’da yayımlanan ünlü eserinde “The Fifth Discipline“, beş disiplinin -ya da bizim deyişimizle becerilerin- öğrenen organizasyonları oluşturduğunu, yapılandırdığını ve geliştirdiğini savunur.1 Senge, öğrenen örgütleri şu şekilde tanımlamaktadır: “İnsanların gerçekten arzuladıkları sonuçları yaratmak için kapasitelerini sürekli geliştirdikleri, yeni ve gelişimci düşüncenin beslendiği, ortak arzuların serbest bırakıldığı ve kişilerin birlikte nasıl öğrenildiğini sürekli öğrendikleri yerlerdir.”2
Senge öğrenen örgütlerin, kişisel ustalık, zihni modeller, paylaşılan vizyon, takım halinde öğrenme ve sistem düşüncesi olmak üzere hayati önem taşıyan beş temel disipline sahip olmaları gerektiğini belirtir:3
·         Kişisel ustalık: Kişisel görme ufkuna sürekli olarak açıklık kazandırma ve derinleştirme, enerjiyi odaklama, sabır ve kararlılığı geliştirme ve gerçekliğin objektif olarak görülmesidir. Kişisel ustalık, öğrenen örgütün temel taşı ve manevi temelidir.
·         Zihni modeller: Kişinin kendi düşünce yollarını ve analiz yöntemlerini oluştururken, başkalarından gelecek etkilere ve önerilere kendisini daha açık hale getirmesidir. Zihni modeller, dünyaya nasıl bir anlam verildiğini belirtmekle kalmamakta, aynı zamanda kişilerin eylemlerine yön vermektedir.
·         Paylaşılan vizyon: Geleceğe ait paylaşılan bir tablonun ortaya konulması ve tüm çalışanların ortak inanç ve değerler etrafında birleşerek kendilerini örgüte adamalarının ve katılımcı olmalarının sağlanmasıdır.
·         Takım halinde öğrenme: Örgüt içinde kişisel veya takım olarak öğrenmeyi engelleyici çatışma, savunma ve diğer olumsuz etkileşim kalıplarının etkisinin yok edilmesi, bu konuda beceri ve alışkanlıkların geliştirilmesidir.
·         Sistem düşüncesi: Diğer dördünü birleştiren en önemli disiplin. Birbiriyle ilişkisi olan faaliyetler arasındaki görünmeyen bağlantıları görebilme ve birbirlerine yaptıkları etkileri anlaşılabilir hale getirme becerisinin geliştirilmesidir. Öğrenen örgüt disiplinlerini bir araya getiren yapıdır.  
Senge’nin ÖO’a ilişkin yapılandırdığı beş temel disiplinden (beceriden) kaynak alan görüşleri ve çalışmasının genel anlamda hayatın ve özelde iş hayatının pratiklerine, yaşanmış örneklere dayalı olması; uygulamalarla desteklenen ve yeni zamanların çok sayıda alışılmış, basmakalıp teori görünümlü modellerinden çok farklı bir şekilde zengin ve zihin açıcı görüşleri yansıtması, hem özgün bir bilimsel teori hem de örgütsel davranış paradigması ile onun alt modellemesi olan Organizasyonel Gelişimden (OG), ÖO sahasını bağımsız kılması onu özgün kılmaktadır.
ÖO terimi sıklıkla kafa karıştırıcı ve tuhaf bulunmaktadır. Gerçekten de ilk bakışta insan için öğrenenler organizasyonlar değil, bizzat insanlardır. Ama burada kastedilen bir organizasyonun insan gibi addedilmesi, görülmesi değildir. Bahis konusu olan insanın zaman içinde örgütte ve örgüte yönelik oluşturduğu, öğrenme için gerekli olan bilgilerin odaklanmış “bilgi kaynakları” vasıtasıyla –yazılı ve sözlü olarak- nakledilmesidir. Ayrıca, öğrenen organizasyona bu sıfatlanmayı veren orada çalışanların tamamı ile örgüt dışından gelen bilgi sağlayıcı insanlar veya insanın imal ettiği araçlardır (internet, kitaplar, dokümanlar vb.). Bunların dışında şirket kültürü, üretim prosesleri, işletme birimlerinin sahip olduğu ve çalışanların birbirlerine iletebileceği teknik ve idari bilgiler, çalışanların bizatihi kendilerine özgün ürettiği ve potansiyel olarak üretebileceği mental bilgi ürünleri insanların yapılandırdığı organizasyonların barındırdığı öğrenme materyalleridir. Zaten insanın olmadığı yerde organizasyon diye bir olgunun varlık bulamayacağı aşikârdır. ÖO zatı itibarıyla bütünsel olana izafe edilen isimlendirmedir. Asıl öne çıkan unsur da parçaların etkili olduğu öğrenmenin getirisi ile parçalara girmeden öncelikle bütünün kendisine dair olabildiğince geniş anlama alanıdır. Çünkü parçaların toplamı veya bir araya getirilerek yapılan tamamlanmış hali bütünün zaten kendisi değildir; tersine olan kanı bütünün manasını tam olarak kavrayamamaktan ve bütüne ilişkin hatalı ön kabullerden kaynaklanmaktadır.  
Senge’nin ortaya koyduğu teorideki genel problem, ona göre gerçek anlamda bir öğrenen örgüt vizyonuna ulaşabilmek için söz konusu beş disiplinin bir araya gelmesi koşuludur. Ancak görüşüme göre, hem bu disiplinlerin teker teker uygulanması hem de birleştirilmesi çok zor bir süreçtir. Söz konusu 5 maddeyi altıncı bir öğrenim aracıyla, doğal “sohbet” geleneğiyle –ki çok önemli ve olmazsa olmazdır- tamlamak ve bununla birlikte öğrenmeye dair bu becerileri herhangi bir şekilde yöneticiler dahil bütün çalışanlara yazılı bir şekilde iletmeden, işletmenin doğal yaşam akışı içerisinde tabii olarak yaşama geçirmek yerinde olacaktır. Bir de muhatapları zorlamadan, soğutmadan ve teoriden yapılan çıkarımlara dayalı anlaşılması problemli (bunda ithal modellerin tercümesinden kaynaklanan dil sorununun yarattığı ve tuhaf bulunan anlatım biçimleri önemli bir pay sahibidir) bir takım standartlara, prosedürlere mahkûm etmemek. Bizim savımız ÖO olmak için ille de belirlenmiş disiplinler veya öğrenmeye dair bazı ilkelere ve esaslara dayanmaktan maada basit ve sade koordine edici, çok yüklü bir içerik içermeyen yalın anlaşılır el kitapçığı çerçevesinde; orijinali zaman içinde, en üstten en alta çalışanlar için herhangi bir sistem baskısı olmadan öğrenmeye meyilli bir ortamın oluşturulması ve bunun bazen ağırlık yönü uygulamacılar tarafından hazırlanan ve sunulan iç eğitimler ile desteklenerek ortak paylaşıma dayalı sohbetler vasıtasıyla sağlanmasıdır. İşe dair maddi ve manevi her türlü bilgi ediniminin karşılıklı ilişki içinde gerçekleştirilmesi önemlidir; eğer bu sohbetler belirli personel tarafından yazılı olarak protokol edilirse kalıcı dokümantasyon oluşumu da sağlanmış olacaktır. Kültür mirasımızda Sufilerin son derece güzel örneklerini verdikleri bu türden bilgi notları, günümüzde kitaplaştırılmak suretiyle hala güncelliklerini koruyan öğrenme araçlarıdır.
Senge’nin çalışması derinlikli ayrıntılara indiği akademik stilin hâkim olduğu bölümlerde uygulanabilirliğin özgürleştirici tarzından uzaklaşmaktadır. Buna dair bölümlerde önemli gördüğüm özgünlük temasına girilmemiş olmasını da eksiklik olarak değerlendirmekteyim. Hâlbuki gerek bireysel gerekse örgütsel veya toplumsal bağlamda işletmelerin yaşanan sosyolojisi açısından bu konu çok önemlidir ve direkt öğrenme işleviyle yakinen bağlantılıdır. Özgünlük yayılımı açısından planlı bir uygulamaya dayanmaz. Elde edilen malumat, nitelikli bilgi içermediği sürece özgün olanın ilgi alanında değildir. Özgünlüğün doğasında malayaniye yer yoktur. O daha yaygın alanı kapsayan ve etkileyen her türlü politik menşeili sosyo-ekonomik, sosyo- kültürel, felsefi, bilimsel, mistik, metafizik, yönetsel vb. uzantılara karşı kendinden-nevi şahsına münhasır (sui generis) bir şekilde kritik yaklaşımı ve bakış açısını devreye sokar. Bünyeye uygun ve uyumlu olanı değerlendirir. Peki, realitede yaşanan bu mudur? Çoğunlukla hayır! Mesela, herhangi bir iş modelini veya anlayışlar kümesini dışarıdan alabilirsiniz ki, bu tabii bir eylemdir; ama burada doğal olmayan, alınanın yapıya uygun ve uyumlu olduğu konusundaki zorlayıcı sanrıdır. Hâlbuki bir topluluğa veya bireye yönelik oluşan müspet netice diğerleri için aynı sonucu pekâlâ vermeyebilir. Zira “özdeş olmama olasılığı ilkesi” her sahada geçerlidir. Hele ki, yaşam bulan olgular açısından ileri derecede zengin ve gelişmiş, merkez coğrafyalardan biri olan Anadolu’da…

Özellikle insanın gelişim sürecinde içinde yer aldığı coğrafi, sosyo-kültürel ve günlük yaşamın üretimi bilgisel kodlamalar birileri üzerinde ‘x’ bir değer yaratımı oluştururken, bu konum diğerlerinde ‘y’ olabilir; bu durum zıtlıkların yanında ortak yanlar da barındırabilir. Bu bağlamda, gerek bireysel gerekse toplumsal özgünlüklerin yol ve yöntemlerini tek biçimli bir tarzın kalıbına sıkıştırmak olanaksızdır. Yaşamdaki her bir birimin kendine özgün kıldığı birden fazla seçimi ve icra stili olabilir. Mühim olan ilhamın, bilginin veya modellemenin bünyenizle uyumlanabilmesi, bütünleşebilmesidir. Buna göre, özgünlük gerek kişisel gerekse toplumsal olarak öznelin nesnel ile senkronize olup olmamasında karşılık bulur.

İş-çalışma hayatı, yaşamın alanlarından sadece biridir ve diğer alanlar ile etkileşim içindedir. İnsan zihninin türetimleri, yetişme tarzımız, eğitim-öğretim, öğrendiklerimiz, açıklamasını yapabildiğimiz veya yapamadığımız, kaynağı tanımlı-tanımsız bilgiler, uygulamalarımız çok çeşitli sahalardan kısmen içinde bulunduğumuz ve aynı zamanda kısmen dışarıdan bakabildiğimiz "ortamı" belirleyici roller oynarlar. "Ortam" değişime açık bir karaktere sahip olsa da, bireysel yaklaşımın şekillen(dir)me türü, içinde bulunduğumuz realiteyi önemli ölçüde etkilediğinden duruşumuz "ortamın" niteliğini belirleyicidir: Öz-ü-gürlükçü, bağnaz, tutucu, faydacı, taklitçi, bağışıklık oluşturucu, korumacı vs. Ana çıkarım olarak insan aklının maddeye yönelik bakışı, maddeden yaşama ve kendine bakışı veya her iki taraftan kendine ve hayata bakışı vizyonu şekillendirici rol oynar. Bu bağlamda ikilem ortadadır ve seçim sunulmuştur: Ya özgün oluşturma ya da kişiye arz edilen tablet çözümü –satın- alma. Birincisinin maliyeti ve büyük problemler çıkarma ihtimali düşük iken, ikincisi pahalı ve bünyeye uyum sağlama riski yüksektir. Bir üçüncü yol ise "işi gidişine bırakma" semptomudur ki, oldukça yaygındır (bir şirketi ‘bakkal dükkânı’ gibi işletmek). Büyük ve orta ölçekli şirketlerde yaygın olarak tercih edilen ikinci seçenektir. Bu seçenekte, insan için "verilenin kabulü" ve "çerçevelenenin mitosu" her ne kadar felsefi (klasik pozitivist) bir tarafı olsa da, zihni işlevi donuklaştırma olasılığı yüksektir. Bu durumda, tablet çözüme teslimiyet kaçınılmazdır. Sistemin oluşturulması aşamasında idealleştirmeler yapılır. Bir süre sonra sistem doğal bir gelişimle kendine bağışıklık sahası oluşturur ve kendini muhafaza altına alır. Bu da dogmalaşmaya, daha da risklisi tepeden inmeci (jakoben) bir anlayışa ve dolayısıyla katı hiyerarşik-fonksiyonel bir yapılanmaya yol açabilir. Bu tip sistemlerde düzen eleştirisi ve tartışma yap(a)mama, sorunsalı öteleme ve özgün duruşlar sergilememe alışkanlıklara dönüşür.
1 Senge Peter M., Kleiner A. und Roberts C. (Hrsg.), Das Fieldbook zur ‚Fünften Disziplin‘, Hrsg.  Klett-Cotta, Stuttgart 1996, s. 11
2-3 Senge Peter M., Die fünfte Disziplin: Kunst und Praxis der lernenden Organisation, Schäffer-Poeschel; Auflage: 10., Auflage, 2008, s. 13-15


28 Ocak 2016 Perşembe

İşletme Tabanlı Öğrenme ve Tamlama Felsefesi: Modellemeden Pratiğe

Argyris ve Schön’ün üç boyutlu modellemesine ilişkin uygulamaların batılı şirketlerdeki yürütümü homojen değildir. Almanya ve İskandinav ülkelerinde başarılı örneklerin sayısı bir hayli fazla iken, A.B.D. dâhil pek çok ülkede pratiğin ortalamanın altında bir performans sergilediğini söyleyebiliriz. Şöhretli bazı Amerikan şirketlerinde, örneğin elektronik sektöründe (Apple iyi bir misaldir) üretim ve pazarlama üzerinden pek çok hatalı ürünün piyasa girdiği, bunun da şirketleri zincirleme olarak bir külfet yığınına maruz bıraktığı malumdur. Bu gibi örnekleri çoğaltmak mümkündür. Bu noktada dikkat çekmek istediğimiz hususlar şunlardır:
·    Öğrenme işlevi işletmelerde özellikle iki alanda yoğunlaşmak zorundadır: Üretim ve marketing,
·    Yukarıda zikrettiğimiz üç öğrenme aşaması olgun iş için yeterli gelmemektedir,
·    Bir önceki şıkta belirttiğimiz yetersizlik, işletme içinde ve dışında sıkıntı yaratan bir sorundur; çözümü için 3’lü modelin geliştirilerek iyileştirilmesi gerekmektedir.

Andığımız bu üç maddeden hareketle şu çıkarımı yapabiliriz: “Yaşam problem çözmektir”1 ve bu bağlamda hangi zeminde olursa olsun öğrenme süreklidir ve öğrenmeyi verimli kılan kritikçi yaklaşımın mündemiç kılınmasıdır. Bu realite aynı zamanda insanın gelişime ve iyileştirmeye açık şekilde yönelmesini teşvik eder. Modellemeye geri dönecek olursak; hangi modelleri, yolları veya yöntemleri kullanırsak kullanalım, insan adeta nihayet bulmayan bir öğrenme seyahatindedir. İşte tam da bundan ötürü, işletmeler organizasyonel anlamda sürekli öğrenmeye mecburdurlar. Bu süreklilik aynı zamanda şirketlerin dönüşüm vasıtasıyla yaşam eğrisini uzatır. Bunu gerçekleştiremeyenler iş yaşamının sahnesinden kısa sürede çekilmek zorundadırlar. 
Temel olarak her işletme çalışanlarının öğrenme kabiliyetini ve bilme potansiyelini ihya ederek yükseltmelidir. Böylelikle çalışanların sadece değeri (beşeri sermaye yani çalışan değeri) arttırılmakla kalmaz, aynı şekilde hızlı değişimlerin yaşandığı çağımızda şirketlerin inovatif ve rekabet edebilir kalması mümkün olur. Görüleceği üzere, öğrenen organizasyon konsepti gerçekte yeni, bilinmeyen bir şeyi temsil etmemektedir. İnsanlığın kadim bilgi dağarcığında buna dair sayılamayacak kadar çok materyal vardır. Ama burada asıl sorun bu ideal konseptin yürütümüyle alakalıdır: Öğrenen organizasyon çalışanların öğrenme motivasyonu ve kabiliyetine yönelik üst düzeyde talepler içermektedir. Bundan başka konseptin uygulanması ve yürütümü için yönetici güçlerin motivasyonunun da çok üstün olması gerekmektedir.
Öğrenen organizasyonlar üzerine yapacağımız zihinsel faaliyetlerde unutmamamız gereken önemli bir husus, birey için geçerli olan bilmenin “yarı değerli zaman” realitesinin organizasyonlar için de eş değer olmasıdır. Bilmeye ilişkin “yarı değerli zaman” deyişiyle kastettiğimiz öğrenilenin yarısının belirli bir süre içinde eskimesidir. Öğrenilenin içeriğine göre bu durum farklılık arz eder: Mesela bir bilgisayar mühendisinin sahip olduğu bilginin modası, bir marangozunkine nazaran daha çabuk geçer. Daha da ilginci, araştırmalara göre 5-6 yıllık aktüaliteye haiz olan yüksekokul bilgisinin başlangıcında öğrenilenler, işe girişte göreceli olarak eskimiş olacaktır. Bundan dolayı ömür boyu öğrenme kaçınılmazdır!
İşletme tabanlı öğrenmenin pratiği kuramını desteklemediği takdirde, konuya ilişkin literatürde var olan çalışmaların büyük çoğunluğunda olduğu gibi öğrenmenin pratiği askıda kalacaktır. Zaten amelî olarak işletmelerde işin yürütümünü gerçekleştiren işgörenlerin kavramın kendisini garipseyecekleri ortada iken, onlara öğrenmenin hakiki ve bilfiil uygulamasını bizzat kendilerinin yaptığını,  öğrenme işini bizzat yaşadıklarını ve tecrübe ettiklerini anlatarak temaya giriş yapılması en sade yöntem olacaktır. Bu yöntem, kadimin etkin metodu olarak gördüğüm “sohbet”in bizzat kendisidir. Çünkü sohbet her hâlükârda önce ilişkiyi ve bunu müteakip dinleme, anlama ve öğrenmeyi sağlayan etkin bir araçtır. Teorik öğrenmeye alışmış kişilerin başlangıçta intibak etmekte zorlandıkları bu usul, bilginin edinilmesinde etkin olmasının yanı sıra, bilinenin bir kere daha anlatılması yoluyla öğrenmenin esansını, canlılığını anlamak açısından da dinamik bir vasıtadır. Ve Türkiye kendine özgün yönüyle bu konuda çok zengin bir geleneğe sahiptir.
Yapılan işin yerine getirildiği esnada işi yapan tarafından bizzat kontrol edilmesi önem arz eden ilk aşamadır. Teknik işlerde işi takip eden “kontrol operatörleri” de işi yapan gibi sürecin sıfır noktasından itibaren gerekli kontrolleri yapar. İşin sıfır noktası fiiliyatta temel çerçeve-koşulları da kapsayan planlama ile başlar. Edimin sonuçlanması-işin bitişi ile beraber geçi(ri)len süreç kontrol işinin kendisidir. Bu şekilde eksikliklerin tespiti, tanımlanması ve adedi belirlenir; problemler derecesine göre zordan-karmaşıktan kolaya-basite doğru sınıflandırılır. Zaman içinde çıktılardaki bazı sorunlar rutin olarak belirlenerek sıradanlaşırlar ve direkt ön tedbirlerle sorunların bazıları tamamıyla elimine edilmiş olurlar. Bu işlevin tamamı süreç yönetimi, kalite bilinci, problem çözme, sebat, iş görümünde hızlanma vb. tecrübi öğrenmeyi destekleyen ve belleten öğreti-eğitim havuzlarıdır. Burada süreçsel işlemler sonucunda eksikliklerin, yapılan yanlışların sayısının oldukça düşük seviyelere inmesi ve işlemlerin süreklilik kazanmasıyla birlikte artan deneyim doğrultusunda hatalı iş çıktılarının sayısında radikal düşüşlerin kaydedilmesinin yanı sıra;  önemli olan diğer bir husus, tecrübi öğrenimin yazılı dokümantasyonu ve bunlar üzerine yapılacak grup sohbetleridir. Bur türden faaliyetler hem bilginin tazelenmesini hem de çeşitli yeni fikirlerin açılımını sağlayarak şirket içi inovasyon yönetimine katkıda bulunur.     
Teknik içerikli iş proseslerinde gerek üretim gerekse bakım-onarım (İng. maintenance) “yerinde ve eş zamanlı nezaret-kontrol” sayesinde başarılı sonuçlar alınmaktadır. Ancak bu işin icrasında bizzat işi yapanların sabır, sebat ve çalışkanlık gibi niteliklere haiz insanlar olması birincil koşuldur ki, bu noktada İK departmanlarının da zincirleme olarak genel süreç içindeki rolleri ve işe alım-yerleştirme ve uyumlanma (İng. orientation) gibi süreçlerde öğrenmeleri teşvik edilecektir. Proseslerin sağlıklı ve tazelenebilir şekilde istikrarını sağlayan unsur ise, yöneticilerin “gezerek yönetim (İng. MBWA Management by Wandering Around)” metoduna uygun olarak yürütümde bulunmaları2 ve artan paylaşıma paralel “iş arkadaşlarının” moral-motivasyonunu diri ve yüksek tutmaları vazgeçilemez koşuldur. Sevk ve idareden sorumlu personelin bu işlevi önemsemeleri ve ‘masa başı işleri’ gerçeklik ve gereklilik temelinde rasyonalize ederek düzenlemeleri şarttır. Gereksiz işlerin elenmesi ve uygun olanların delege edilmek suretiyle iş yükünün hafifletilmesi, işlerin basitleştirilmesi gibi yöntemlerin uygulanması yerinde olacaktır. Bir işçi olarak, yöneticiler masa başı çalışanı olma alışkanlıklarını mümkün olduğunca terk etmelidirler.
Yukarıda iş olarak belirtiğimiz olgunun kendisi bir bütünsele işaret etmektedir: İş gerek öncel koşulları ve dair tedbirleri gerekse faaliyetin her yönüyle özünü içerir. Bundan hareketle işe ilişkin süreçlerin ‘esnasında’ ve düzeltme ve iyileştirmeyle alakalı aksiyonlar alınmalıdır; çıktılar sürecin tamamlandığı gibi bir algıyı barındırmaz; süreç ürünün pazara girişi ve devamında son tüketiciye ulaşmasını müteakip gerekli tatmini sağladıktan sonra ’rızanın’ olgunlaşması ile sonuçlanır. Tabiidir ki, bu nevi bir proses anlayışı bakış açısının bu ufka ve dolayısıyla bunu öğrenmeye ve sindirmeye (içselleştirme) evirilmesiyle mümkündür. bu anlayışı “sorumluluğun bilinçli genleşmesi” olarak nitelendiriyorum ki, aslında bu telakki insana bahşedilen egemenlik nimetinin gereği (külfeti) (“Bir zamanlar Rabb'in meleklere: ‘Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım’ demişti.” Kur’an-ı Kerim, 2/30) ve emanetin ehli olma koşulunun da asli manasını kendinde taşır (“Allah, size emanet edilen (şey)leri ehil olanlara tevdi etmenizi ve her ne zaman insanlar arasında hüküm verecek olursanız adaletle hükmetmenizi emreder.” Kur’an-ı Kerim, 4/58).
Özgün kültür havzamızda önce müslüman Araplarda fütüvvet, daha sonra Anadolu’da Türklerin kurduğu Ahilik geleneğinde yer alan iş anlayışı; Ahilikte peştamal kuşanmayla üstlenilen ahlaki sorumluluğu temsil eder. Bu yükümlülük olmadıkça ve bu mesuliyete sabır, sebat ve çalışkanlık çerçevesinde sadık kalınmaz ise “rızkın helalliği” zedelenir, “müşteri velinimettir” düsturu incitilir ve müşterinin rızası sağlanamaz. 
Öğrenen organizasyona “bisiklet metaforu” ile canlılık sağlamak için F. Eczacıbaşı’ndan dinlediğim aşağıdaki hikâyeyi nakletmek isterim:
Bisikletin arka tekeri tüm bilgimizin, donanımımızın içeriğini sembolize eder. Ön tekeri gidonla yön vermeye yarar. Ön tekerin önemli özelliği insanlara ve topluma bakış açımızın ne denli toplum ve insanlar ile ilişkiyle beslenen iletişim içinde birlikte yönetmenin hakiki pratiğine yönlendiğini gösterir: Yöneti-şi-me (İng Good Governance, Alm. Steuerungs- und Regelungssystem.) Ön teker ufaksa denge bozukluğundan ötürü öğrenilenler boşa gider. Boşa giden bilgi öğrenilecek olanın önüne set çeker veya öğrenileni kullanacağı başka ortamlara yönlendirir. İş beraber yapılır, yönetici de işçidir. Beraber karar almayı ve yönlendirmeyi öğrenmek ve bunu işletmeye yaymak öğrenmeyi organizasyonun dokularına değin nüfuz ettirir. Öğrenen organizasyonlarda ortak öğrenmenin en önemli şartı, çalışana saygıdır. Çalışan kendine saygıyı talep etmelidir. Ama unutulmamalıdır ki, realitede kişi ne denli iyi, etkin ve iyi niyetli üretiyorsa saygının içi de o kadar dolar.

1 (Saygıdeğer hocam) K. R. Popper’in aynı adlı eseri; “Alles Leben ist Problemlösen, Piper Verl., München, 1996.

2 Erişim: http://www.mindtools.com/pages/article/newTMM_72.htm [15.04.2015]

27 Ocak 2016 Çarşamba

Öğrenen Organizasyon ve İş Kültürü

Siemens’in eski Holding Gelişim Direktörü M. Mirow’a göre –tam olarak aynı görüşte olmasam da- öğrenen organizasyon yalnızca yeni bir yapı değil, aynı zamanda düşünmenin de değişimidir. Ekonomi ve İşletme bilimi açısından “Öğrenen Organizasyon” kavramıyla ilgili olarak tam anlamıyla ortak bir düşünceye varılamamıştır. Gerçi birkaç tanımlama bulunmakla birlikte, somut odaklanmış bir konseptten söz edebilmek zordur. Kavramın derinlemesine ve çok boyutlu bir pratiği kapsamasının; olgunun bizatihi yaşanması gerekliliğinin bunda etkin bir rol oynadığını düşünüyorum.
Kavrama ilişkin ağırlıklı görüş, kendini sürekli olarak geliştiren bir organizasyonun söz konusu olduğu üzerinedir. Yani burada sıra dışı olmayan, normal ve her daim gündemde olan bir dönüşümden bahsedilebilir. Konu hakkında en detaylı çalışmaları yapan Peter Senge’ye göre, öğrenen organizasyonun temelinde bir zihniyet değişikliği yatmaktadır. Bu değişikliğin yapısını ise “kendimizi dünyadan ayrı görmekten dünyayla bağlantılı görmeye, problemlerimizi dışarıdan bir başkasının veya başka bir şeyin yol açtığı problemler olarak görmekten kendi eylemlerimizin yaşadığımız problemleri nasıl yarattığını görmeye yönelten zihniyet değişikliği” olarak açıklamak mümkündür.1 Ancak kanımca, Senge’nin bu görüşündeki sorunsal “dışarıdan bir şeyin yol açtığı” vurgulamasında yatmaktadır. Zira pratik anlamda bazı problemlerin bizden kaynaklanmadığı gerçekliği çok açıktır; örneğin doğal afetlerin, sabotajların yol açtığı sorunlar gibi.
Aslında öğrenen organizasyon olgusunun sadeleştirilerek daha iyi anlaşılması açısından şu açılımı yapmamız yerinde olacaktır: Bir organizasyonun yönetim güçleri ve diğer çalışanlarının birlikte yürürlüğe koyacakları değişimi, örgütün gelişimi için çalışanların birlikte ve organize olarak realize edecekleri öğrenme proseslerine dayanarak evrimsel bir dönüşüm ve yumuşak bir yaklaşımla küçük adımlar şeklinde ortaya koymalarıdır. Bu bağlamda; organizasyonel değişim, evrimsel bir dönüşüm ve öğrenen bir örgütten oluşan üç fazlı bir modelden bahsedebiliriz.
Öğrenen organizasyonun amacı, çalışanların öğrenme ve bilgi kapasitelerinin arttırılması suretiyle işletme performansının yükseltilmesidir. Burada önemli olan konseptin bilme-anlama ve inovasyon hedefli olması; yani bilgi ve inovasyon yönetiminin önemli ve öncelikli kılınmasıdır.
Organizasyonel öğrenme hakkındaki en tanınmış modelleme C. Argyris ve D. Schön’e aittir. Bu modelleme üç farklı öğrenme düzeyini içerir: Tek(li) döngü (Single-Loop-Learning), çift döngü (Double-Loop-Learning) ve öğrenmeyi öğrenme (Deutero-Learning).2
Tek döngülü öğrenmenin anlamı uyumu, uyumlanmayı öğrenmektir. Bu kapsamda, arzulanmayan işletmesel sonuçlar elde ettiğimiz takdirde, eylemlerimizi uyumlamayı öğrenmemiz gerekmektedir. Buna göre, eylemlerimizin etkinliği mevcut şartlar altında artacak („doing the things right“), en iyi neticeler alınacaktır. Böylelikle eylem tarzının planlamasına ilaveler yapılmasına gerek kalmayacaktır. Bu öğrenim modeli için şöyle bir örneklem sunabiliriz:
·         Üretim birimindeki bir işçi saatte 150 parça ürün hazırlamalıdır. Ancak sadece 140 parça civarında bir üretimi başarmaktadır. Bunun üzerine daha hızlı çalışır ama çalışma tarzını değiştirmez.
·         Bir işletmenin üst yönetimi mevcut gidişatta cironun, planlama değerlerine paralel artmayacağını fark eder. Bunun üzerine reklam harcamalarını yükseltmek suretiyle satışları arttırma yoluna gider.    
Çift döngü değişim öğrenimidir. Single-Loop-Learning’in sonuçları iyileştirmedeki tedbirleri yetersiz ise, temel-çerçeve koşulları üzerinde tekrar düşünülür ve gerektiğinde bunlarla ilgili değişime gidilir. Tekli döngünün aksine burada mevcut eylem tarzının kapasitesinde değişiklikler yapılarak genişleme oluşturulur. Örnek olarak aşağıdaki durumları verebiliriz:
·         Daha da hızlandırılan çalışma neticesinde de 150 parça hazırlanamıyorsa, çalışan mevcut koşullarda değişiklik yapmayı dener. Gerekli olan aletlerin ve materyalin düzenini değiştirerek tasarımlar ve becerileri bir araya toplayarak geliştirir.
·     Arttırılan reklam faaliyetleri beklentileri karşılamamış ise, işletme ürün fiyatının ölçülü ve dengeli olup olmadığını sorgular. Her ne kadar o güne değin yüksek fiyat stratejisi izlenmişse de, fiyatlarda indirime gidilir.
Deutero-Learning modeli problem çözmeyi ve süreçleri öğrenmektir. Bu meyanda işletmenin geçerli öğrenme aşamaları derinlemesine analiz edilir ve sorgulanır. Mevcut öğrenme stratejilerinin en iyi şekilde kullanılması ve böylece organizasyonun öğrenme kabiliyetinin iyileştirmesi amaçlanır. Bu model daha doğrusunu, iyisini öğrenmenin öğrenilmesidir.
Görüleceği üzere sunulan bu modellerin ortak özelliği kolay anlaşılabilir olmasının yanı sıra, birçok çalışanın “zaten öyle olmalı, öyle yapılıyor” diyeceği ve onaylayacağı türdendir. Ancak burada kritik nokta, pratiğin ve bu pratiğin içerdiği gerekliliklerin hakkıyla yerine getirilmiyor olmasıdır. Gerek ülkemizde gerekse batıda konuya ilişkin alan yazınında uygulamaya yönelik, bizzat işletme sahasındaki tecrübelere dayalı “yaşayan aktarımların” fazla yer bulmaması anlama ve dolayısıyla anlamlandırmayı, kavramayı ve konuyu öğrenmeyi malul kılmaktadır. Hatta akademik araştırma ve inceleme bazlı çalışmaların dahi yüzeyselliği aşamadıkları görülmemektedir. Bunun başlıca nedeni –bahusus ülkemizdeki çalışma dönemimde şahsımın müşahede ettiği üzere- saha çalışmalarının akademisyenlerce üstünkörü yapılması ve işi bizâtihi yapan çalışanlarla bir arada havanın solunmaması ve ortam paylaşımının yapılmamasıdır. Aynı şekilde şirketlerdeki yönetim güçlerinin de çalışanlarla sahada birebir beraber olmaya ve paylaşıma zaman ayırmamaları işletmesel tabanda öğrenmenin –bırakın ne anlama geldiğini !!!- önündeki en büyük handikaptır.      

1 KÖKEL, F., "Öğrenen Organizasyon İlkelerinin Kurum Kültürü İle İlişkisi", Human Resources, Yıl 3, Sayı 2, Nisan-Mayıs-Haziran 1999, s.42
2 http://www.vordenker.de/gerald


19 Ocak 2016 Salı

Stratejik Yaklaşımın Kritiği: Kaynak mı Kıymet mi? - 3

Yeni yönetim modalarını, “klasik” teorilerden ayıran özellikleri şöyle ifade edebiliriz:
·         “Yeni” yönetim fikrinin mevcutlardan radikal bir kopuş olduğu iddiasına karşın, temel teorilerin tekrar “keşfine” dayanması (yeni şişe içerisinde eski şarabın sunulması),
·         (Genelde muğlâk olmasına rağmen) işletmeleri bekleyen tehlikelere karşı performans artırıcı girişim olarak konumlandırılması, neyin doğru ya da yanlış olduğu, neler yapılması gerektiği gibi normatif listelere ve reçetelere dayanması ve böylelikle kolayca uygulanabilir olarak algılanması,
·         Tüm işletmeler için genel olarak doğru yaklaşım olduğu iddiası,
·         Dönemin zihniyetine (Alm. Zeitgeist) uygun olması,
·         Modanın dayandığı temel kavramların basitçe ifade edilmesi, kısaltma sendromuna dayanması ve sloganlara fazlaca yer vermesi (TQM, CRM gibi), bu kısaltmaların sıkça yeniden tanımlanması (CRM’in Conversation Relationship Management olarak tanımlanması gibi) ve yeni kısaltmalara yol açması (PRM- Partnership Relationship Management gibi),
·         Yönetim guruları ve modanın taraftarları tarafından meşrulaştırılması.
Sözde birçok yönetim gurusu (büyük düşünür), bilinen bir kavramın önüne “stratejik” ve sonuna “yönetim” kavramlarını ekleyerek hem rekabet ortamında ve hem de kriz ortamlarında işletmelerin daha güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olacağı fikrini öne sürmektedir. Bu arada en kazançlı şirketlerin bu yönetim yaklaşımlarını pazarlayan danışmanlık şirketlerinin olduğu da göz ardı edilmemelidir.
İşletmelerde çalışanlar açısından bu tür yaklaşımları ele aldığımızda; özellikle özde müşteri (dış müşteri) memnuniyetine odaklanan ama sözde çalışan (iç müşteri) memnuniyetine de odaklandığı ifade edilen toplam(a) kalite yönetimi gibi tepeden dayatılan popüler yaklaşımlarla işletmelerin müşterileri etkilemek ve pazar payını artırmak için sadece makyajlandıkları görülmektedir. Müşterilere (tabii ki dış müşterilere) “müşteri velinimetimizdir”, “müşteri kaybetmektense para kaybetmeyi tercih ederim” veya “koşulsuz müşteri memnuniyeti” gibi sloganlara sahip işletmelerin çalışanlara bakış açısı özellikle kriz ortamlarında daha iyi anlaşılmaktadır.
Her ne kadar, “en büyük sermayemiz insan kaynaklarımızdır” veya “hepimiz aynı gemideyiz” sloganlarıyla insan kaynaklarının önemine vurgu yapan büyük kurumsallaşmış işletmelerin (!) bile kriz ortamlarında çalışanlarını öncelikle bir maliyet unsuru olarak kapının önüne koymaktan çekinmedikleri bilinmektedir. İşletmeler için yüksek maliyetli, işgücü ve zaman kaybına neden olan bu tür iyi gün dostu yaklaşımların, kriz öncesi, anı ve sonrası süreçler için işletmelere kâğıt üzerinde mükemmel ilkeler ve stratejiler sunan bu tür yaklaşımlar, kriz ortamında işletme yönetimine krizin nedeni olmayan, buna rağmen mağduru olan çalışanların işten çıkarılması dışında herhangi bir çözüm üretemedikleri ve alternatif sunamadıkları görülmektedir. İş mükemmelliği konusunda önemli çalışmalara imza atan, 1996 yılında da iş mükemmelliği alanında Toplam Kalite Yönetimi anlayışıyla Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından verilen Avrupa Kalite Büyük Ödülü ile ödüllendirilen Türkiye’nin lider ve Avrupa’nın yedinci büyük lastik üreticisi olan ve “müşteri mutluluğunu esas alan” Brisa’nın, 2009 krizi sürecinde öncelikli olarak işçi çıkarma yoluna gitmesi örnek olarak verilebilir.
İKY kavramının kullanılmaya başlandığı son otuz yıllık süreçte, “insan kaynakları yönetimi” isimlendirmesi hep sorgulanır olmuştur. "İnsan” ile “kaynak” kavramlarının yan yana kullanımı ve özellikle “kaynak” kavramının kullanımı çok benimsenmiş olmak yerine, daha iyi başka bir kavram geliştirilemediği için kullanılmak durumunda kalınmış hissi vermiştir. Bu çerçevede, kullanılan kavramların dünyayı ve olayları nasıl algıladığımızı etkilediğini kabul edersek, insanı bir kaynak olarak tanımlamak, insanları başkaları tarafından kullanılan “para” ve “sermaye” gibi pasif nesneler olarak görmeye götürebilir. İnsanı bir kaynak yerine “ortak” ve “değer” gibi bir kıymet olarak kabul etmek, insan kaynaklarının ruhuna daha uygun bir yaklaşımdır. Bu fonksiyonu isimlendirirken bulunacak kavramın, olumlu çağrışım ve algılama yanında, fonksiyonun içeriğini de yansıtması gözetilmelidir.
Temelinde Batı’daki sömürüyle oluşan sermaye birikiminin bir sonucu olarak, “insan kaynağı” kavramı da bu sömürge döneminden kalmıştır. Küresel krizle birlikte her şeyin yeniden yapılandırıldığı süreçte, geçmişin tanımlamalarının da işin ruhuna uygun olarak yeniden tanımlanması ve politikalarının da üretilmesi gerekmektedir. İnsanı örgütsel amaçlara ulaşmak için bir araç olarak gören insanı sadece stratejik bir kaynak olarak gören İKY anlayışı yerine, örgütsel amaçlara ulaşmada araç olarak gördüğü çalışanları mutlu ve motive etme amacını da güden “insan kıymetleri-değerleri” yönetimini koymak daha olumlu bir gelişme olarak nitelendirilebilir.

İşletmede çalışanları sadece “hepimiz aynı gemideyiz.” sloganı ile motive ve mutlu etmek mümkün değildir. Önemli olan aynı gemide, aynı güvertede birlikte olabilmektir. Yöneticiler birinci sınıf kompartımanda yaşarken, çalışanlar üçüncü sınıf kompartımanda yaşamaya mahkûm edilirse, geminin istenilen zamanda istenilen limana varmasını beklemek hayalden öteye gidemez. Örnek olarak verecek olursak, yöneticiler misafirlerle aynı salonda ‘ala cart’ olarak yemek yerken, çalışanlar yani stratejik ortağınız, yani en öncelikli değeriniz, kaynağa indirgenen bir sömürü metası görülerek ayrı bir salonda tabldot usulüyle yemek yiyorsa, motive olamaz. Eğer çalışanlarınız, “hanımefendi ve beyefendilere hizmet sunan hanımefendi ve beyefendiler” ise, onların da yöneticiler gibi aynı kalitede ve çeşitlilikte yemekleri yemesini sağlamak gerekmektedir. Bu bağlamda, çalışanlar kendilerine de en az yöneticiler kadar değer verildiğini, önemsendikleri duygusuna sahip olmalıdırlar.

Yönetimin Sosyolojisi: Çok Katmanlı Sistemler ve Ticari İşletmelerin Temel Gerçekliği - 3

Araçsallaştırılan yönetişimi dinamik kılan başlıca unsur eyleme yönelik olması ve eylem araştırmasında temellendirilmesidir. Söz konusu ey...